یکاترینا

اتحاد جماهیر شوروی، یکی از پیشروترین حکومت های تاریخ از منظر حقوق زنان و جایگاه اجتماعی و سیاسی آنان در سلسله مراتب قدرت است. فهم و علم به این نکته است که دریچه ی تازه ای رو به تحلیل و بررسی کشور شوروی و نوع مواجهه با آن و دستاوردهایش برای فرهنگ بشری می گشاید. اگر بخواهیم پا را از پاورقی های یک سو نگر رایج درباره ی شوروی و ماجراهایش بیرون بگذاریم، رجوع به نوشته های نویسندگان و مورخان درجه یکی که شوروی را با همه ی وجوهش دیده و می بینند، بسیار راهگشاست. «یکاترینا فورتسوا» یکی از سکانداران شوروی به خاصه پس از جنگ جهانی دوم تا سال های میانی دهه ی هفتاد بود و شهرتش چیزی از شهرت هم نام مشهور قرن نوزدهمی اش، «کاترین کبیر» کم نداشت. او که مسیر پیشرفت شغلی، سیاسی و اجتماعی را در شوروی به خوبی یاد گرفته بود، از کارگری کارخانه ی ریسندگی تورسوکوی شروع کرد و پله پله از نردبان حزب کمونیست بالا آمد و درنهایت 14 سال تا زمان مرگش، وزیر فرهنگ شوروی بود. اگر بار نویسنده ای بدون کتاب در شوروی، به سنگینی وجود نداشتن بود و بسیاری از نوابغ تاریخ ادبیات ازجمله سولژنستین، دولاتوف، برودسکی و... مجبور شدند به خاطر آن از کشورشان فرار کنند، و این، مسئله ای ست که یکاترینا در آن نقش اساسی داشت و عظمت کار او در برکشیدن هنر شوروی با همه ی نوابغی که کارشان را از دهه ی 1960 آغاز کرده و تاریخ هنر را دگرگون کردند نیز از خاطره ی تاریخ پاک نخواهد شد. ازهمین رو، خواندن کتاب «یکاترینا» نوشته ی «ناتالیا کارنیوا» می تواند زوایای پیدا و پنهان بسیاری از این زن عجیب و قدرتمند را نشانمان داده و هم زمان، روسیه ای را تصویر کند که در حد فاصل جنگ جهانی اول تا میانه ی دهه ی 1970، بر بخش بزرگی از جهان سیطره داشت. این کتاب با زیر نظر گرفتن زنی که زیر سایه ی استالین، خروشچف و برژنف در بالاترین رده های قدرت شوروی حضور داشت، طریقت به قدرت رسیدن و در قدرت ماندن را در سیستمی تمامیت خواه تصویر می کند که حتی نوابغ هم نمی توانند دیرزمانی در آن دوام بیاورند.