مجلس تقلید تخت و خنجر

کتاب «مجلس تقلید: تخت و خنجر» نوشتهٔ داود فتحعلی بیگی، از آثار برجستهٔ نمایشی در حوزهٔ سیاه بازی و نمایش های تخت حوضی است که با بهره گیری از سنت های نمایشی ایرانی، نقدی اجتماعی و طنزآمیز بر ساختارهای قدرت و جامعه ارائه می دهد. داود فتحعلی بیگی، متولد ۱۳۲۹ در سلطانیه زنجان، فارغ التحصیل رشتهٔ نمایش از دانشکدهٔ هنرهای زیبای دانشگاه تهران است. او از پیشگامان تئاتر سنتی ایران به شمار می رود و در زمینه های کارگردانی، نویسندگی، بازیگری و پژوهشگری فعالیت داشته است. فتحعلی بیگی با تأسیس گروه نمایشی تماشا و نگارش و اجرای نمایش های متعددی همچون «الماس چاقوفروش»، «سلطان مبدل» و «نمایش ممنوع»، نقش مهمی در احیای نمایش های آیینی و سنتی ایران ایفا کرده است. «مجلس تقلید: تخت و خنجر» یکی از چهار نمایشنامه ای است که در قالب مجموعه ای توسط نشر کتاب پارسه منتشر شده اند. این نمایشنامه ها شامل «تخت و خنجر»، «رام کردن زن سرکش»، «انسانم آرزوست» و «مبارک و خاتون پرده نشین» هستند که همگی در سبک سیاه بازی نوشته شده اند. نمایشنامهٔ «تخت و خنجر» در سال ۱۳۶۳ نوشته شده و در سال ۱۳۸۰ در تالار سنگلج به مدت ۶۰ شب اجرا شده است. داستان این نمایشنامه تحت تأثیر جملاتی از نهج البلاغهٔ امام علی (ع) شکل گرفته است. داستان دربارهٔ دو شخصیت به نام های تلخک و قندک است که در جستجوی کار، به شهری وارد می شوند که در آن مراسم «کفترپرانی» برای انتخاب حاکم یک ساله برگزار می شود. در این مراسم، تلخک به طور تصادفی به مقام امارت می رسد، در حالی که قندک در شهر آواره می شود. این داستان با بهره گیری از عناصر طنز و بداهه پردازی، نقدی بر ساختارهای قدرت و نابرابری های اجتماعی ارائه می دهد. سیاه بازی یکی از گونه های نمایشی سنتی ایران است که با استفاده از شخصیت هایی مانند «حاجی» یا حاکم و «سیاه» که معمولا «مبارک» نام دارد، به نمایش در می آید. در این نمایش ها، سیاه نماد مردم زجرکشیده و حاجی تجلی اندیشه و حکومت وقت محسوب می شود. تمام لطف سیاه بازی به شخصیت سیاه بامزه ای است که با دست انداختن ارباب و اطرافیانش، خنده را به لب های مردم می نشاند. سیاهی که با شیرین کاری ها و شوخی های خود، نقدی هم بر اوضاع جامعه می زند. بداهه سازی و بداهه سرایی محور اصلی این نوع نمایشنامه محسوب می شود و رقص و آواز نیز در آن وجود دارد. «تخت و خنجر» با بهره گیری از عناصر سنتی و آیینی، به مسائل اجتماعی و سیاسی زمان خود می پردازد. این نمایشنامه با استفاده از طنز و بداهه پردازی، نقدی بر ساختارهای قدرت و نابرابری های اجتماعی ارائه می دهد. همچنین، با احیای سبک سیاه بازی و نمایش های تخت حوضی، نقش مهمی در حفظ و ترویج میراث فرهنگی و هنری ایران ایفا می کند. «مجلس تقلید: تخت و خنجر» اثری است که با تلفیق هنر نمایشی سنتی و مضامین اجتماعی، توانسته است مخاطبان خود را جذب کند و نقدی هنرمندانه بر ساختارهای قدرت و جامعه ارائه دهد. این نمایشنامه نه تنها از نظر هنری ارزشمند است، بلکه از نظر فرهنگی و اجتماعی نیز اهمیت ویژه ای دارد و به عنوان یکی از آثار برجستهٔ داود فتحعلی بیگی در عرصهٔ تئاتر سنتی ایران شناخته می شود.