سفرنامه ی اروپا

سال ها بود که فئودور میخائیلوویچ درگیر صرع بود - بیماری ای که تاریخ کم وبیش اثبات کرده بیماری نخبگان است انگار – پزشکان معتقد بودند رفتن به اروپای غربی می تواند کمک حال درمان نویسنده ی بزرگ همه ی دوران ها باشد و او نیز به مانند بیماری گوش به حرف، راهی این سفر دور اروپا شد تا شاید که درمان ممکن شود. سفر به وین، برلین، پاریس، میلان، فلورانس، لندن و... همانا و نوشتن مجموعه ای شگفت از صریح ترین و شورانگیزترین یاددداشت های سفرنامه ای تاریخ نیز همان! کتاب «سفرنامه ی اروپا: تأملات زمستانی بر تأثرات تابستانی» شرح و وصف داستایفسکی از دیده ها و شنیده هایش در اقصی نقاط اروپای نیمه ی دوم قرن نوزدهم است، درحالی که به طعنه در ابتدای کتاب می گوید که روس ها از بس به اروپای غربی فکر کرده اند و درباره اش خوانده اند که خیلی بیشتر از روسیه درباره اش می دانند و نیازی به دانسته های بیشتری ندارند! این طعنه ی ابتدایی در ادامه ی کتاب است که رنگ و معنایش هویدا شده و داستایفسکی با شدت و صراحتی مثالی از لابه لای آن چه در سفر از سر گذرانده، حیرت و وابستگی و علقه ی روس ها به غرب را پیش کشیده و تازیانه می زند. نویسنده در یادداشت های سفرنامه ی اروپا به همه ی نمودهای سیاسی، اجتماعی و فرهنگی زمانه اش حمله کرده و از کلیاتی هم چون لیبرالیسم و سوسیالیسم گرفته تا جزئیاتی مثل خوی زنان و مردان پاریسی را زیر تیغ می برد. با همین رویه است که این نوشته ها به سند انتقادی ارزشمندی از زندگی انسان سفیدپوست غربی قرن نوزدهمی تبدیل شده اند و پس از قریب به دو سده هم چنان خواندنی اند.