تمساح

فیودور میخائیلوویچ داستایفسکی، همان کسی که به گفته ی ژوزف برودسکی، نثر روسی را به تمامی متحول کرد، در 1865 داستانی منتشر کرد به نام «تمساح»؛ حکایت مردی موقر و اصیل که تمساحی او را بلعید و دو هفته در سلامت کامل در شکم آن موجود زنده ماند و بی وقفه سخنرانی کرد! به واقع داستانی که فیودور میخائیلوویچ نوشت، از این قرار بود که اگر در آن روز سیزدهم ژانویه ی 1865، النا هوس تماشای تمساح به سرش نمی زد، شاید این دوست عزیز، فرهیخته، باکمالات و آبرومند و عضوی از نظام اداری تزار، هیچ گاه در شکم آن موجود گیر نمی افتاد! اما به هر روی النای عزیز، هم می خواست پاساژگردی کند و هم تمساح را ببیند و همین شد که آن اتفاق نامنتظره افتاد و این شخصیت اداری صاحب کمالات لازم یک کارمند روس قرن نوزدهمی به ناگه و بدون کم وکاست بلعیده شد! اما این همه ی ماجرا نیست؛ جناب داستایفسکی، طنّازی و نکته سنجی اش هم ‎گام با ایده های روان شناختی، فلسفی و سیاسی در کتاب «تمساح» نمود یافته و ماجرای کارمند روس گیرافتاده در شکم تمساح، به قصه ای اساطیری و عهد عتیقی پهلو می زند که گویی یک داستان الهیاتی همان طور که بورخس می گفت، با خیال پیوند خورده و درعین حال، به طریق داستایفسکی متأثر از بالزاک، پیوندهایش را با واقعیت نیز حفظ کرده است! این معجون عجیب، حاصل استادی نویسنده ای ست که چرخش های ایدئولوژیک و فلسفی را با شوخ طبعی تمام به گونه ای ممکن می کند که انتظارش را نداشته ایم و به همین دلیل است که تمساح داستایفسکی را باید خواند.