دستکش سفید

دختری در سال آخر دبیرستان ناگهان شروع می کند به پوشیدن یک دستکش سفید. دستکش قرار است چیزی را پنهان کند، اما نتیجه برعکس است: همان بخش پنهان شده بیش از هر چیز دیگری دیده می شود. راوی «دستکش سفید» کم کم نه به خود دختر، بلکه به رازی که زیر آن پارچهٔ سفید تصور می کند وابسته می شود. استیون میلهاوزر از همین وضعیت ساده، یکی از جهان های آشنای داستانی اش را می سازد؛ جایی که امر روزمره اندکی از محور خود منحرف می شود و همین انحراف کوچک کافی است تا میل، ترس، کنجکاوی و خشونتی که زیر سطح عادی زندگی پنهان بوده اند ظاهر شوند. «دستکش سفید و هفت داستان دیگر» با ترجمهٔ جواد همایون پور، گزیده ای هشت داستانی از آثار میلهاوزر است که نشر ثالث نخستین بار آن را در ۱۳۹۶ منتشر کرد. نکتهٔ کتاب شناختی مهم این است که این مجموعه ترجمهٔ کامل یک کتاب مستقل با عنوان «دستکش سفید» نیست. مترجم هشت داستان را از مجموعهٔ بزرگ تر «ما دیگران: داستان های تازه و منتخب» انتخاب کرده است؛ مجموعه ای ۲۱ داستانی که آلفرد ا. ناپف در ۲۰۱۱ منتشر کرد. «ما دیگران» شامل هفت داستان تازه و چهارده داستان انتخاب شده از چند مجموعهٔ پیشین میلهاوزر بود و جایزهٔ استوری سال ۲۰۱۱ را گرفت؛ همچنین نامزد نهایی پن/فاکنر شد. بنابراین جایزه متعلق به مجموعهٔ اصلی انگلیسی است، نه این گزیدهٔ فارسی. هشت داستان انتخاب شده عبارت اند از «چاقوانداز»، «سیلی»، «نزدیک و نزدیک تر»، «دستکش سفید»، «دیدار»، «ناپدیدشدن الین کولمن»، «مورد بعد» و «حملهٔ فضایی». این انتخاب ترکیبی از داستان های تازهٔ «ما دیگران» و نمونه هایی از دوره های پیشین کار میلهاوزر است. در متن اصلی، «سیلی»، «دستکش سفید»، «نزدیک و نزدیک تر»، «حمله از فضای بیرونی» و «مورد بعد» جزو هفت داستان تازه بودند؛ «چاقوانداز»، «دیدار» و «ناپدیدشدن الین کولمن» از مجموعه های قدیمی تر آمده اند. همین ترکیب برای شناخت میلهاوزر انتخاب بدی نیست، چون چند شکل متفاوت از تخیل او را کنار هم می گذارد. «سیلی» با مزاحمی ناشناس آغاز می شود که در شهری آرام به مردم سیلی می زند. خود حادثه چندان عظیم نیست، اما واکنش جمعی شهر بزرگ می شود و کم کم اضطرابی مشترک شکل می گیرد. میلهاوزر بارها از ضمیر «ما» استفاده می کند تا جامعه را به یک شخصیت جمعی تبدیل کند؛ جامعه ای که ابتدا می خواهد واقعه را توضیح دهد و بعد ناخواسته آن را به بخشی از هویت خود تبدیل می کند. این علاقه به «جامعه ای که با ورود یک امر نامعمول مختل می شود» را خود میلهاوزر نیز از الگوهای تکرارشوندهٔ داستان هایش دانسته است. «نزدیک و نزدیک تر» از حادثه ای حتی کوچک تر شروع می کند: پسربچه ای منتظر رسیدن لحظه ای خوش است و ناگهان درمی یابد که آغاز آن لحظه، آغاز تمام شدنش هم هست. داستان تقریبا هیچ عنصر فراطبیعی ندارد، اما ادراک زمان را چنان تغییر می دهد که تجربه ای عادی به مسئله ای وجودی بدل می شود. میلهاوزر اینجا نشان می دهد برای غریب کردن جهان همیشه به ارواح، هیولاها یا شعبده نیاز ندارد؛ گاهی کافی است کودک برای نخستین بار بفهمد هر چیزی که آغاز می شود، هم زمان از دست رفتن را نیز شروع کرده است. در «ناپدیدشدن الین کولمن» همین منطق از زمان به دیده شدن منتقل می شود. زنی که در طول زندگی تقریبا کسی او را به یاد نمی آورد ناپدید می شود و تازه غیبتش دیگران را مجبور می کند به حضور کم رنگ پیشین او فکر کنند. داستان از الگوی معمای ناپدیدشدن استفاده می کند، اما مسئلهٔ واقعی این نیست که الین کجا رفته؛ این است که آیا انسانی که کسی واقعا او را نمی بیند، پیش از ناپدیدشدن تا چه اندازه «حضور» داشته است. منتقدان نیز این داستان را نمونه ای روشن از توانایی میلهاوزر در طبیعی جلوه دادن امر ناممکن دانسته اند. «چاقوانداز» سوی تاریک تری از همین جهان را نشان می دهد. هنرمندی وارد شهر می شود که تماشاگران از او انتظار دارند هر بار از مرز قبلی خطرناک تر عبور کند. مسئلهٔ داستان به تدریج از مهارت نمایشی به میل تماشاگر برای دیدن خطر واقعی می رسد. کرکوس این داستان را دربارهٔ مرز میان هنر و زندگی و نیرویی دانسته که هم هنرمند و هم تماشاگر را به تجاوز از آن مرز سوق می دهد. میلهاوزر در چنین متن هایی چندان به محکوم کردن آسان مخاطب علاقه ندارد؛ وسوسهٔ خطر را در خود میل به تماشا پیدا می کند. داستان عنوان ساز ترجمهٔ فارسی، «دستکش سفید»، نمونهٔ خالص تری از بازی میلهاوزر با راز است. منتقدان آن را بازخوانی معاصر «نشان مادرزاد» ناتانیل هاثورن دانسته اند: در هر دو، بخشی از بدن زن به نقطهٔ تمرکز نگاه مردانه و وسواس تبدیل می شود. اما میلهاوزر بیش از هاثورن روی خود عمل پنهان کردن کار می کند؛ چیزی که پوشانده می شود الزاما کوچک تر نمی شود، گاه در ذهن تماشاگر رشد می کند تا

در معرفی این اثر به نکاتی مانند نامزد جایزه پن/فاکنر برای داستان سال 2012 و برنده جایزه داستان سال 2011 اشاره شده است.