به چشم های هم خیره شده بودیم

رسوخ به دنیای داستانی جنوب، عبور از مرزهای جغرافیایی تکراری و ورود به ساحت واقعیت های دگرگون شده است؛ همان اتمسفر غریبی که در کتاب «به چشم های هم خیره شده بودیم» نوشته ی احمد آرام به شکلی نمادین و بومی بازآفرینی می شود. این مجموعه داستان کوتاه بازتاب دهنده ی جهان بینی نویسنده ای است که سنت های روایی بوشهر و اقلیم جنوب را با تکنیک های مدرن نمایشی پیوند می زند. در این مجموعه دریا به عنوان یک نیروی زنده، بلعنده و سرنوشت ساز عمل می کند که بر روان، روابط انسانی شکننده و رفتارهای روزمره ی شخصیت ها سایه انداخته است. آرام با تکیه بر پیشینه ی خود در تئاتر و سینما، موفق به خلق خرده روایت هایی می شود که تعلیق و واهمه در آن ها، کشش داستانی بالایی ایجاد می کند و خواننده را بدون استفاده از هیاهوهای مرسوم روایی، با خلاءها و مکث های عمیق روانی روبه رو می سازد. هسته ی ساختاری و معنایی این اثر بر پایه ی فروپاشی تدریجی مرز میان رویا و واقعیت استوار است؛ جایی که موقعیت های به ظاهر ساده ی زندگی، آرام آرام جای خود را به کابوس های جمعی و باورهای اساطیری می دهند. در جزییات ظریف داستان هایی چون فانوس، آب به عنوان مظهر پاکی عمل نمی کند، بلکه نیرویی رونده است که با بالا آمدنش، گذشته ی تاریک و انتظارهای ابدی را به سطح می آورد و انسان ها را مجبور به عقب نشینی به ساحت های بالاتری از انزوا مثل پشت بام ها می کند؛ هجوم سگ ماهی ها و خرچنگ ها به دیوارهای خانه، استعاره ای عینی از هجوم تهدیدهای ذهنی به حریم امن بازماندگان است که در نهایت با یک وداع وهم آلود به تکامل می رسد. از سوی دیگر دراماتیزه کردن مرگ و بازگشت های غیرمنتظره در شاه کلیدهای داستانی مجموعه نظیر دره های ماه زده یا لایه های روان شناختی موجود در خرده روایت های منطقه البروج، نشان از پیوند عمیق میان واقع گرایی تلخ و رئالیسم جادویی دارد. آدم های این قصه ها دائم با هویتی مخدوش و روابط عاطفی آسیب دیده دست به گریبان هستند و گویی در خلأیی از سوءظن و پیش داوری های فرهنگی زیست می کنند که حرکت آن ها را به سوی رهایی مسدود می سازد. نثر داستان ها با وجود بهره گیری از اصطلاحات اقلیمی و کدهای بومی، به شدت شفاف، حساب شده و فاقد تکلف های فیلسوفانه ی تصنعی است، اما پشت این زبان روشن، نوعی سنگینی ملموس و فشار روانی پنهان جریان دارد. تکنیک فراداستان در بخش هایی مانند شب به یادماندنی که از زبان سه زن به چگونگی شکل گیری پیرنگ و دیالوگ نویسی اشاره دارد، هوشمندی ساختاری نویسنده را نمایان می کند تا خواننده ی امروزی فرآیند آفرینش هنر را در کنار خود روایت تجربه کند. عنوان کتاب «به چشم های هم خیره شده بودیم» خود گویای بزرگ ترین کنش عاطفی و روان شناختی است که جایگزین کلمات می شود؛ لحظه ای که نگاه کردن دیگر وسیله ای برای ارتباط نیست، بلکه به ابزاری برای اعتراف، تنهایی، قضاوت و حتی کشف ترس های درونی تبدیل می شود.