برزونامه

«برزونامه» با عنوان فرعی شاهنامه کردی ترجمه ی منصور یاقوتی از مجموعه ی «ادبیات عامه» است. سراینده ی «برزونامه» مثل دیگر داستان های حماسی و پهلوانی مشخص نیست و هیچ رد و نشانی از خالق آن نداریم. این داستان سینه به سینه و معمولا در شب های بلند و برفی زمستان و در پای کرسی نقل شده و به دست ما رسیده است. راویان و خالقان شاهنامه های کردی به احتمال قوی، تحت تأثیر شاهنامه فردوسی، برخی از داستان های شاهنامه را مثل داستان «رستم و دیو سپید» بازآفرینی کرده اند و برخی دیگر را به تقلید و براساس شاهنامه فردوسی سروده اند و ساختار داستانی آن ها همان ساختار داستان های شاهنامه را دارد و در مواردی اختلافی جزئی. اما نوع دیگر این گونه شاهنامه های کردی بر اساس داستان های عامیانه بسیار کهن ایرانی در باره ی اساطیر ایرانی رایج در بین کردان آریایی تبار، به رشته نظم کشیده شده اند، همچون کنیزک و یازده رزم، داستان هفت لشکر (جواهرپوش) و رزمنامه رستم و زردهنگ دیو. در مواردی نیز آن ها به خلق داستان هایی مستقل پرداخته اند. مانند همین داستان شیرین و جذاب «برزونامه» که از نظر روایت داستانی بسیار غنی است. موضوع «برزونامه» سرگذشت برزو، پسر سهراب است که از توران به ایران می آید. این کتاب مجموعه ای از افسانه ها درباره ی خاندان رستم است که در شاهنامه فردوسی به آن ها پرداخته نشده. از شکل اثر به نظر می رسد که شاعر قصد داشته آن را در شاهنامه اش جای دهد، اما این ماجرای فرعی از اصل مطلب پیشی گرفته است. نویسنده ی این کتاب هم به سان (سام نامه) منظومه ی خود را با نقل قولی از فردوسی شروع کرده است. پس از رونویسی نیمه دوم داستان سهراب می گوید: «اینک که سرگذشت سهراب را به سرآوردم از برزو پسرش بگویم. همگی نزد من آیید و سروده ی مرا درباره ی پسر بزرگوار سهراب پهلوان نامی بشنوید. در نامه باستان چنین خواندم. این داستان ها در آن جا نوشته شده است. » سپس وارد مطلب می شود بی آنکه مشخص کند از کدام منابع بهره برده و در چه زمانی و روزگاری به نظم داستان پرداخته است. ژول مول در جایی در مورد برزونامه می گوید: «برزونامه به نظر من از روی منابعی تدوین شده که از منظومه های حماسی دیگر بسیار عامیانه تر بوده است. » «برزونامه» برگرفته از یکی از شاهنامه های کردی و کتابی جالب و گرانسنگ برای علاقمندان به ادبیات اسطوره ای است.