یادگار زریران

"یادگار زریران" اثری است به کوشش دکتر "ژاله آموزگار" که عنوان یک کتاب حماسی و پهلوانی از ایران میانه زرتشتی است که به صورت دست نویس باقی مانده و یکی از نخستین نمونه های بازمانده از شعر حماسی ایرانی است. این متن گرانبها حکایت از مرگ قهرمان اسطوره ای به نام زریر دارد و انتقامی را که بر مرگ او می رود، به زیبایی توصیف کرده است. چهره ها و وقایع داستان "یادگار زریران"، آرایشی از شخصیت های اساطیری و رویدادهایی است در گاتها، که خود مجموعه ای از سرودهای زندگی نامه ای در اوستا است و به پیامبر زرتشت نسبت داده می شود. از نظر تاریخی، آثار حماسی ایرانی مانند "یادگار زریران" توسط گوسان ها یا نوازندگان دوره گردی سروده و خوانده می شد که در دوران پیش از اسلام، پای ثابت جامعه ایرانی بودند. اگرچه داستان های قهرمانانه مانند "یادگار زریران" توسط موبدان زرتشتی گردآوری می‎شدند تا در کتاب پادشاهی که در دوره ی ساسانی وجود داشته و اکنون از دست رفته، ثبتش کنند، باقی آثاری که در جامعه نقل می شد، یا هرگز به رشته‎ی تحریر درنیامد، یا اگر نوشته شد، بعدها گم شد و یا تنها از ترجمه های بعدی که از آنها به زبان های رایج در دوران اسلامی مانند عربی یا فارسی به جا ماند، شناخته شد. در حالی که کتاب پادشاهان دوره ساسانی نیز مفقود شده است، نسخه ای از "یادگار زریران" توسط موبدان زرتشتی به زبان پارسی میانه زرتشتی یا به اصطلاح پهلوی، حفظ شده است. این زبان، شکل منحصرا مکتوب و متأخر فارسی میانه ای است که تنها توسط موبدان زرتشتی استفاده می شده است و "یادگار زریران" که هم اکنون به همت دکتر "ژاله آموزگار" تدوین شده، از نخستین نمونه های بازمانده از حماسه ی ایرانی به آن زبان ایرانی میانه است.