کلاه حصیری

«کلاه حصیری» نوشته ی مصطفی خرامان داستانی برای کودکان است که حوادث آن در زمان جنگ ایران و عراق می گذرد، بنابراین می توان آن را در رده ی ادبیات جنگ قرار داد. در این داستان، بمباران و خشونت جنگ را از نگاه یک مترسک می بینیم. داستان با فرار کلاغ ها از آسمان و آمدن پرنده های آهنی شروع می شود. پرنده ها چیزهایی شبیه هویج روی مزرعه می ریزند. یکی از آن ها کنار تنها پای مترسک می ترکد و پای او را زخمی می کند. مترسک خم می شود و کلاه حصیری از سرش می افتد، کلاهی که «صالی» به مترسک داده است. مترسک روزها در انتظار صالی و خالو محمد، پدر صالی می ماند اما خبری از هیچ کدام شان نمی شود. مترسک شاهد فرار آدم ها از نخلستان و آمدن آدم هایی است که به زبانی حرف می زنند که مترسک نمی فهمد. نخل ها بر زمین می افتند و فقط یک نخل باقی می ماند. نخل هفت بار خرما می دهد و خرماهایش می ریزد. سال هفتم، مترسک مردی را می بیند که از نخل بالا می رود. او خالو محمد است که فقط یک دست دارد. او سراغ مترسک می رود و به او می گوید که فردا برای درست کردنش می آید. جنگ در این داستان به گونه ای دیگر روایت می شود همه چیز از زاویه دید مترسکی دیده می شود که نویسنده احساساتی انسانی به او داده و غم او را از نبود دوستش روایت می کند. تشبیه بمب به هویج، با توجه به اینکه محل داستان هم یک مزرعه است، از خشونت جنگ می کاهد و نگاهی کودکانه به آن می دهد. نویسنده به عمد از بمب نامی نمی برد. اما انفجار بمب، پای مترسک را زخمی می کند و کلاه حصیری او از سرش می افتد. این کلاه حصیری بهانه ای می شود برای نشان دادن دوستی بین مترسک و صالی. جنگ این دوست را از مترسک گرفته است. مترسک روزها منتظر می ماند که صالی یا پدرش بیایند و کمک کنند که راست بایستد و کلاه حصیری را سرش بگذارند. کلاهی که نماد بازگشت دوستی و آرامش در کتاب است. انتظار مترسک در واقع گذر زمان و اتفاقات جنگ را نشان می دهد او شاهد ماجراهایی است که در مزرعه اتفاق می افتند. مزرعه به عنوان مدل کوچکی از جامعه ای بزرگ است که جنگ در آن جریان دارد. فرار مردم و آمدن غریبه ها نشان از تغییر فضا به خاطر جنگ است. انتخاب مترسک به عنوان شاهد جنگ، هوشمندانه و خلاقانه است. آسیب وارده به مترسک، درد و خشونت کم رنگ تری دارد. مترسک نمی تواند فرار کند، حتی همانند کلاغ ها موجودی زنده نیست که بتواند برود. این اجبار برای ماندن، او را تبدیل به راوی اتفاقاتی کرده که رخ می دهند. مخاطب کودک نیز می تواند با این راوی ارتباط خوبی بگیرد. «کلاه حصیری» داستانی جذاب است که آسیب های جنگ را نشان می دهد اما امید را هم به کودکان نشان می دهد. جنگ سرانجام تمام می شود و زندگی به مزرعه باز می گردد.