چراغی در نیمه شب

«چراغی در نیمه شب» نوشته ی بری استیویس نمایشنامه ای تاریخی و اندیشه محور است که به زندگی و نبرد فکری گالیله، دانشمند بزرگ رنسانس با کلیسای کاتولیک می پردازد. درون مایه ی اصلی نمایش نامه های استیویس مبارزه ی انسان های ازخودگذشته و متعهد با خودخواهی و ظلم قدرتمندان و همچنین ناتوانی توده ها در تشخیص منافع خود در این مبارزه است. این نمایشنامه نویس آمریکایی، علاوه بر این نمایشنامه دو نمایشنامه مشهور دیگر هم دارد که در آن ها نیز به همین مضمون ها می پردازد؛ «مردی که هیچ گاه نمرد» به محاکمه و اعدام جوهیل خواننده و مبارز حقوق کارگران در امریکا می پردازد و در نمایشنامه ی «هارپرز فری» به نبرد جان براون علیه برده داری. «چراغی در نیمه شب» مبارزه ی گالیله با کلیسای کاتولیک را نشان می دهد. گالیله، منجم و فیزیکدان مشهور، با مشاهدات نجومی خود به این نتیجه رسید که زمین به دور خورشید می گردد، نه برعکس. این نظریه با آموزه های کلیسا که زمین را مرکز عالم می دانست، در تضاد بود. کلیسا که در آن زمان قدرت زیادی داشت، گالیله را تحت فشار قرار داد و او را مجبور به انکار عقایدش کرد. زندگی این دانشمند بزرگ پیش تر هم به شکل نمایشنامه درآمده است و نمایشنامه «گالیله» اثر برتولت برشت مشهورترین آن هاست. اما تفاوت این اثر با کار برشت، تمرکز بر بعد اخلاقی و انسانی شخصیت گالیله است. این نمایشنامه به اکثر زبان های مهم دنیا ترجمه شده و اجراهای متعددی در کشورهای گوناگون داشته و برای نخستین بار سال 1947 در شهر نیویورک به روی صحنه رفته است. در همان سال نمایش نامه ی گالیله نوشته ی برشت نیز چند هفته پیش از این اثر در لوس آنجلس و سپس در نیویورک به روی صحنه رفت و بسیاری از منتقدان تئاتر نیویورک «چراغی در نیمه شب» را به اثر برشت ترجیح دادند. زیرا روایت او گرچه کمتر سیاسی بود، اما از نظر احساسی و دراماتیک، اثرگذارتر و ملموس تر بود. استیویس به بررسی پیامدهای سرکوب حقیقت می پردازد و تقابل عقلانیت علمی با تعصب مذهبی را بر بستری نمایشی و انسانی بازگو می کند. نویسنده فقط به نمایش یک دعوای علمی- مذهبی اکتفا نمی کند، بلکه کشمکشی عمیق تر را میان حقیقت و قدرت، دانایی و جهل و شجاعت فردی در برابر تهدیدهای نهادهای تمامیت خواه به نمایش می گذارد و این پرسش مهم را مطرح می کند که آیا باید حقیقت را قربانی ترس کرد؟ گالیله صرفا یک ستاره شناس نیست، بلکه نمادی از وجدان علمی و انسانی است؛ کسی که با وجود تهدیدهای دستگاه کلیسا، چراغی در دل شب ظلمت زده ی تعصب روشن می کند. «چراغی در نیمه شب» نمایشنامه ای خواندنی برای علاقه مندان و مخاطبان جدی ادبیات نمایشی است تا با نمونه ای درخشان از تئاتر اندیشه محور و تفکربرانگیز آشنا شوند.