پیکر زن همچون میدان نبرد در جنگ بوسنی

«پیکر زن همچون میدان نبرد در جنگ بوسنی» نوشته ماتی ویسنی یک، نمایشنامه ای دوشخصیتی درباره ادامه یافتن جنگ پس از پایان ظاهری آن است. ماجرا در یک مرکز درمانی وابسته به ناتو در نزدیکی دریاچه کنستانس و پس از جنگ بوسنی می گذرد. دو زن در آنجا با یکدیگر روبه رو می شوند: دورا، زن بوسنیایی که در جریان جنگ قربانی تجاوز گروهی شده و اکنون باردار است، و کیت، روان شناس آمریکایی که برای مراقبت از اعضای گروه های شناسایی اجساد و گورهای جمعی به منطقه آمده و خودش نیز زیر فشار آنچه دیده، آسیب روانی دیده است. ویسنی یک از همین ملاقات محدود، نمایشی درباره خشونت جنسی، ملی گرایی، حافظه و دشواری بازگشت به زندگی می سازد. عنوان نمایشنامه کلید اصلی خواندن آن است. بدن دورا فقط محل وقوع یک جنایت فردی نیست؛ تجاوز در متن به عنوان سلاح جنگی ظاهر می شود، روشی برای تحقیر و آسیب زدن به یک اجتماع از راه بدن زنان آن. بارداری دورا این معنا را به شکلی دردناک تر ادامه می دهد: چیزی که در میدان جنگ آغاز شده، اکنون درون بدن او رشد می کند و او را با تصمیمی روبه رو می سازد که هیچ پاسخ اخلاقی آسانی ندارد. نمایش از خشونت به عنوان واقعه ای تمام شده حرف نمی زند. جنگ در حافظه، بدن و رابطه فرد با آینده باقی می ماند. کیت در ابتدا جایگاه درمانگر را دارد، اما ویسنی یک خیلی زود این تقسیم ساده میان «بیمار» و «درمانگر» را برهم می زند. او نیز از مشاهده گورهای جمعی و تماس مداوم با آثار مرگ آسیب دیده است. بنابراین گفت وگو میان دو زن به رابطه ای یک طرفه تبدیل نمی شود که در آن فردی سالم دیگری را درمان کند. هر دو حامل بخشی از جنگ اند، هرچند به شیوه هایی متفاوت. این تقارن نسبی به نمایش اجازه می دهد مسئله دیگری را نیز مطرح کند: فاصله میان تجربه مستقیم جنگ در بالکان و نگاه غربی ای که برای توضیح، طبقه بندی و درمان آن وارد منطقه می شود. برخی معرفی های دانشگاهی اثر نیز بر همین نسبت میان مشاهده آسیب و رابطه شرق و غرب تأکید کرده اند. ویسنی یک از تبدیل نمایش به بازسازی واقع گرایانه تجاوز خودداری می کند. خشونت بیشتر از راه روایت، سکوت، انقطاع گفت وگو و واکنش بدن شخصیت ها به صحنه می آید. همین انتخاب از بهره برداری نمایشی از رنج قربانی جلوگیری می کند. در بخش هایی از اثر نیز طنز تلخ، کلیشه های قومی و تصویر «مرد بالکانی» وارد متن می شوند. این جابه جایی های لحنی گاهی عمدا ناآرام کننده اند؛ نویسنده نمی خواهد تماشاگر در موقعیت امن همدردی صرف باقی بماند. قدرت نمایشنامه در همین ترکیب امر سیاسی و تجربه جسمانی است. جنگ بوسنی در متن به مجموعه ای از تاریخ ها و نیروهای نظامی فروکاسته نمی شود؛ مسئله این است که سیاست چگونه وارد خصوصی ترین قلمرو زندگی انسان می شود. با این حال، اثر در بعضی لحظات به توضیح مستقیم نظری درباره ملی گرایی، روان کاوی و تجاوز جنگی نزدیک می شود و همین بخش ها ممکن است نسبت به گفت وگوهای شخصی دورا و کیت کمتر نمایشی و بیشتر توضیحی به نظر برسند. مایکل بیلینگتون نیز در نقد اجرای لندن به این گرایش اشاره کرده، هرچند نمایش را از نظر عاطفی و فکری اثرگذار دانسته است. «پیکر زن همچون میدان نبرد در جنگ بوسنی» بیش از آنکه درباره خود جنگ باشد، درباره چیزی است که جنگ پشت سرش می گذارد. میدان نبرد ممکن است پاک سازی شود، سربازان عقب بروند و مرزها دوباره رسم شوند، اما بدن انسان تابع تقویم سیاسی نیست. ویسنی یک نمایش را درست در همین فاصله قرار می دهد؛ جایی که تاریخ اعلام می کند جنگ تمام شده، اما کسی که آن را در بدن خود حمل می کند هنوز راهی برای خروج از آن پیدا نکرده است.