وصیت خیانت شده

کتاب «وصیت های خیانت شده» یکی از مهم ترین جستارهای میلان کوندرا درباره ی ماهیت هنر، ادبیات و به ویژه رمان است. این کتاب نخستین بار در سال ۱۹۹۳ منتشر شد و کوندرا آن را در قالب هشت بخش مستقل اما به هم پیوسته نوشته است. در مرکز کتاب، مسئله ی وفاداری به اثر و خواست هنرمند قرار دارد. «خیانت به وصیت» زمانی رخ می دهد که اثر پس از آفرینش، برخلاف اراده ی خالقش تغییر کند، حذف شود، ترجمه ای نادرست از آن ارائه شود یا منتقدان معنایی را به آن تحمیل کنند که با ساختار و منطق خود اثر سازگار نیست. از همین زاویه، کوندرا به مسئله ی ترجمه، ویرایش، زندگی نامه نویسی و تفسیر ادبی می پردازد و از استقلال اثر هنری در برابر کسانی دفاع می کند که می خواهند آن را مطابق سلیقه یا ایدئولوژی خود بازسازی کنند. برای نمونه، یکی از بحث برانگیزترین قسمت های کتاب به فرانتس کافکا و ماکس برود مربوط است. کوندرا معتقد است تصویری که از کافکا به عنوان نویسنده ای رازآلود، مذهبی و تقریبا قدیس گونه شکل گرفته، تا اندازه ی زیادی تحت تأثیر روایت برود و سپس سنت کافکاپژوهی قرار گرفته است. مسئله ی انتشار نوشته های کافکا پس از مرگ نیز برای کوندرا نمونه ای روشن از نادیده گرفتن وصیت نویسنده است که وصیت کرده بود که آثارش را بسوزانند. عنوان کتاب نیز از همین واقعه برگرفته شده است: آنچه هنرمند از خود به جا می گذارد، فقط مجموعه ای از آثار نیست، بلکه نوعی خواست و تصمیم درباره ی سرنوشت آن آثار نیز هست. کوندرا در بخش های دیگر از استراوینسکی و یاناچک برای طرح مسائل مربوط به موسیقی، تبعید، سنت و نوآوری استفاده می کند. رابطه ی رمان و موسیقی نیز یکی از رگه های مهم کتاب است. او ادبیات را هنری مستقل می داند که می توان تاریخ و منطق تحول آن را، با وجود برخی خویشاوندی ها، در ارتباطی خلاقانه با تاریخ موسیقی بررسی کرد. مسئله ی ترجمه نیز جایگاه ویژه ای دارد؛ کوندرا نشان می دهد که چگونه یک انتخاب ظاهرا کوچک در ترجمه یا یک تفسیر شتاب زده می تواند ریتم، معنا و حتی هویت اثر را تغییر دهد. در ادامه، کتاب از بحث درباره ی رمان های مشخص فراتر می رود و به موضوعاتی چون طنز، زمان، حافظه، حریم خصوصی، داوری اخلاقی درباره ی هنرمندان و رابطه ی گذشته با زمان حال می رسد. به طور کلی می توان گفت که کوندرا در این اثر، تاریخ ادبیات و موسیقی را به مجموعه ای از نوشتارهای تحلیلی تبدیل می کند و از خلال آن ها پرسشی اساسی پی گرفته می شود: وقتی اثر هنری از دست خالقش خارج شد، چه کسی حق دارد درباره ی معنای آن تصمیم بگیرد؟ پاسخ او بیش از هر چیز بر احترام به خود اثر، فرم آن و اراده ی هنرمند استوار است.