هویت ارمنی در بازتاب های تاریخی

«هویت ارمنی در بازتاب های تاریخی از عصر شاهنشاهی هخامنشی تا عصر جدید» مجموعه ای پژوهشی به کوشش حوری بربریان و تورج دریایی است که مسئله تعلق قومی و خودآگاهی ارمنیان را در گستره ای سه هز ه به بوته نقد می گذارد. این اثر با فاصله گرفتن از رویکردهای ذات انگارانه، هویت را امری دگرگونی پذیر، چندلایه و حاصل دادوستدهای زبانی، دینی، سرزمینی و سیاسی بازتعریف می کند. پژوهشگران حاضر در این اثر، روند پیوسته بازتعریف و بازنمایی جایگاه ارمنی بودن را در سه مقطع زمانی باستان، پیشامدرن و روزگار کنونی شناسایی می کنند. کتاب حاضر که در واقع، حاصل کنفرانسی است که در پردیس دانشگاه ایالتی ارواین (کالیفرنیا) در آوریل ۲۰۱۵ در موضوع هویت ارمنی در طول اعصار برگزار شد، با بررسی در دوران باستان و بازخوانی تحولات گذار از تمدن اورارتو و زایش ساتراپی ارمنستان آغاز می شود. تورج دریایی و پژوهشگرانی چون گریگوری آرشیان، نام گذاری های کهن این قلمرو نظیر هایستان، آرمینا و آرمنیا را در پیوند با سرکوب شورش های ایالتی توسط داریوش هخامنشی و ثبت کتیبه سه زبانه بیستون معرفی می کنند. در این چشم انداز، اقتدار ارمنیان در حوزه قفقاز حاصل پیوند سیاسی آنان با دستگاه پادشاهی هخامنشی تلقی می شود. در گامی دیگر، آنی هنرچیان با نگاهی جامعه شناختی-زبان شناختی، مسئله ابداع الفبای ارمنی در سده پنجم میلادی را به بحث می گذارد. او نشان می دهد که پیدایش این خط درون ساختار گفتمان مسیحی دوران باستان متأخر چگونه به نشانه ای متمایز برای مقاومت فرهنگی بدل شد. هم زمان، خداداد رضاخانی با نگاهی به بازتاب شورش بابک در متون تاریخی جنوب قفقاز، چالش های روش شناختی فهم منابع کهن را شرح می دهد. پژوهش در ساحت پیشامدرن، دامنه فرهنگ ارمنی را فراتر از مرزهای جغرافیایی قفقاز امتداد می دهد. سبوه داوید اصلانیان پدیده انشقاق مخیتاریست ها در ونیز و تشکیل جامعه ارامنه در بندر تریسته را بررسی می کند و اس. پیتر کو با ارزیابی جایگاه ارمنیان در سده شانزدهم میلادی، گزاره های ناظر بر عصر تاریکی را به چالش کشیده و آن را دورانی از پویایی در شبکه های تجاری معرفی می دارد. این شبکه گسترده که از اصفهان و عثمانی تا هند و قلب اروپا گسترده بود، پایه های نوینی برای انتقال میراث مکتوب فراهم ساخت. همچنین رومان سمباتیان نقش ملیک های آرتساخ را در حفظ خودمختاری های محلی سده های هفدهم و هجدهم بازخوانی می کند. در دوره معاصر، این مسائل به بررسی آثار ماندگار آسیب های روانی نسل کشی بر بازماندگان، تحولات نسلی در میان ارمنیان ساکن ایالات متحده و تغییر جایگاه زبان مادری متمرکز می شود. تحلیل بازنمایی های سینمایی نظیر فیلم آرارات ساخته اتم اگویان نیز سازوکارهای زنده نگه داشتن حافظه تاریخی در دیاسپورا را تبیین می کند. این اثر تاریخی اثبات می کند که تعلق جمعی ارمنیان در کشاکش قدرت های پیرامونی، پراکندگی جغرافیایی و خلق آثار ادبی و هنری پیوسته بازسازی شده است.