نه مقاله در جامعه شناسی تاریخی ایران

کشور ایران، از همان ابتدای شکل گیری خود، همواره یکی از مهم ترین و همچنین حادثه خیزترین نقاط روی زمین بوده است. این سرزمین با تاریخ چندین هز ه ی خود، محل تأسیس برخی از عظیم ترین حکومت های دوران باستان، یعنی سلسله های هخامنشیان، اشکانیان و ساسانیان بوده و در دوران معاصر نیز از آن به عنوان یکی مراکز رویدادهای اجتماعی و تغییرات سیاسی در سطوح و اندازه های متفاوت یاد می شود. ازاین جهت، چگونگی مناسبات اجتماعی در این کشور و تأثیر عوامل سیاسی، اقتصادی و جغرافیایی روی آن ها، به ویژه در دوران معاصر و ایران مدرن، همواره از موضوعات جذاب و با اهمیتی بوده که توجه پژوهشگران بسیاری را از رشته ها و حوزه های مختلف و متنوع علوم انسانی همچون تاریخ، جامعه شناسی، علوم سیاسی و غیره به خود جلب کرده و آنان را به تألیف آثار ارزشمندی با چشم اندازها و روش هایی متفاوت از یکدیگر در این حوزه واداشته است. کتاب «نه مقاله در جامعه شناسی تاریخی ایران» اثر محمد علی همایون کاتوزیان، تاریخ نگار و کاوشگر علوم سیاسی و ترجمه ی علیرضا طیب، یکی از آثار معتبر و قابل اسناد در رابطه با موضوع ایران است که همان طور که از عنوانش پیداست، آن را ازنقطه نظر حوزه ی جامعه شناسی تاریخی مورد بررسی قرار داده است. مقالات این کتاب در سه بخش متمایز از هم تدوین شده اند: بخش نخست شامل دو مقاله می شود که به خصوصیات جامعه ی ایران در طول تاریخ و مقایسه آن با جوامع غربی پرداخته و می کوشند تا علاوه بر نمایاندن تفاوت های دیرپای این دو، ساختار جامعه ی ایرانی با الگویی که جامعه ی کم آب و پراکنده نام گرفته، نشان دهند. در مقاله های بخش دوم، اشاراتی به تاریخچه ی تکوین نظریات توسعه در اقتصاد سیاسی شده و این نظریات بر اساس تجربه های تاریخی و عملی کشورهای مختلف، مورد ارزیابی قرار گرفته اند. آنگاه مسائل علمی و نظری توسعه ی اقتصادی ممالک صادرکننده ی نفت، به ویژه ایران، بررسی و وابستگی های متقابل و دوسویه این اقتصادها با سایر کشورهای جهان تحلیل شده است. مقالات بخش سوم کمی فنی تر بوده و به بعضی از مسائل روش شناختی علم اقتصاد پرداخته، درباره ی تعدیل های فکری و حرفه ای لازم برای اصلاح روش ها و نتایج این علم بحث نموده و مسئله ی کاربست نظریات «توماس کون» در مورد رشد دانش اقتصادی در مقایسه با آرای پوپر را مورد مداقه قرار داده و کاستی های هر یک از این دیدگاه ها را بررسی می کند. مطالعه ی این کتاب به دلیل محتوای تأمل برانگیز آن و همچنین طرح مسئله هوشمندانه اش، برای تمامی فعالان و علاقه مندان علوم انسانی، بسیار مفید و لذت بخش خواهد بود.