نظام ایدئالیسم استعلایی

کتاب «نظام ایدئالیسم استعلایی» اثر سترگ فردریش ویلهلم ژوزف شلینگ، فیلسوف آلمانی قرن نوزدهم است که در صدد است تا نظامی از معرفت و حقیقت را سازمان ببخشد. این اثر که در سال 1800 منتشر شد، مهم ترین اثر اولیه شلینگ و یکی از متون اصلی در تاریخ ایدئالیسم آلمانی به حساب می آید. در واقع، این کتاب تلاش می کند تا ابعاد ذهنی و عینی تجربه انسانی را در چارچوبی کانتی با هم تطبیق دهد. در واقع شلینگ در این کتاب در صدد است تا کاری که کانت موفق به انجام آن نشد، یعنی بیان گزاره ای وحدت بخش بین عقل عملی و عقل نظری، را انجام دهد. شلینگ کتابش را با این فرض شروع می کند که همۀ دانش و معرفت ما از برخورد یک واقعیت عینی و تجربی با ذهن است نشئت می گیرد. او نام تمام امور تجربی به طور کلی را «طبیعت» می گذارد و از طرف دیگر ذهن ما در مقابل آن، «من استعلایی» نام دارد. مشکل اصلی که شلینگ در برخورد این دو صورت بندی کرده و به آن می پردازد، همزمانی امر خودآگاه (من) و امر ذاتا ناخودآگاه (طبیعت) در عمل دانستن است. او دو احتمال را بررسی می کند: یا امر عینی اولیه است و ما باید بفهمیم که چگونه امر ذهنی با آن همسو می شود، یا امر ذهنی اولیه است و باید توضیح دهیم که چگونه امر عینی از آن استنتاج می شود. کار شلینگ از این جهت استعلایی است که، مانند کانت، از تحلیل معرفت انسانی آغاز می شود و نه ادعاهای متافیزیکی. او رویکردی انتقادی را اتخاذ می کند و پیشنهاد می کند که طبیعت، خود انسان و امر مطلق موجودیت های متافیزیکی نیستند، بلکه پدیده هایی هستند که در دامنه ای از تجربه ما قرار دارند. یکی دیگر از مواردی که منجر به اهمیت این کتاب می شود، استفاده منظم شلینگ از روش دیالکتیک است که به عقیده او برای فراروی از امور متناقض ضروری است. این فرایند دیالکتیکی شامل تزی است که ضد خود را در بر می گیرد و منجر به سنتزی می شود که تناقض را حل می کند. همچنین قابل ذکر است که شلینگ در این اثر درباب هنر نیز بحث کرده. وی هنر را عالی ترین بیان وحدت سوژه و ابژه می داند. به طور کلی این کتاب متنی اصیل محسوب می گردد که خواندنش برای علاقه مندان به فلسفه، به ویژه ایدئالیسم آلمانی، ضروری است.