میراث پهلوانی

«میراث پهلوانی» نوشته ی هدی صابر و ابراهیم مختار پژوهشی درباره ی «میراث پهلوانی» است که با مراجعه به منابع تاریخی آن را در سه بخش تدوین کرده است. نویسنده در بخش نخست به تحلیل شکل و محتوای سنت پهلوانی می پردازد و علل و زمینه های اجتماعی و فرهنگی ظهور سه پهلوان تاریخی ایران یعنی «رستم» در دوران اساطیری، «پوریای ولی» در دوران میانی و «تختی» در دوران جدید را بررسی می کند. علاوه بر این، در این بخش به دلایل از هم گسیختگی شکل سنت پهلوانی در سده ی اخیر و تاثیر آن بر پهلوانی، مرشدی و نظام زورخانه ای نیز پرداخته شده است. دو بخش بعدی، به شرحی از زندگی، اخلاق و آداب پهلوانان و مرشدان زورخانه و تصاویری از آنان اختصاص دارد. مطالب این دو بخش، برخی از زبان خود پهلوانان و برخی دیگر از زبان نزدیکان و شاگردان آن ها نقل شده است. صادق بلورفروشی، سید حسن رزاز، سید محمدعلی مسجدحوضی، میرزا باقر دراندرونی، اصغر نجار، میرزا عباس شیشه بر، محمد خرده فروش، رضا لاهیجانی و اکبر جگرکی برخی از این پهلوانان هستند. ویژگی‏های پهلوانی یکی از شاخص‏ترین تجلی‏های میراث معنوی فرهنگ ایرانی است که در دوره‏های مختلف تاریخی در وجود گروه‏هایی به‏ نام‏های عیاران، فتیان، کلوها، شاطران و مانند این‏ها تجلی یافته است. این سنت پهلوانی، در همه‏ ی ادوار همچنان که از نام این پهلوانان مشخص است، ریشه در فرهنگ اهل حرفه و افزارمندان دارد و ناگزیر از جامعه‏ های شهری برمی خیزد. سنت پهلوانی همواره یک شکل داشته و یک محتوا، اگر به داستان پوریای ولی استناد کنیم از هفت قرن پیش مجموعه‏ ی کشتی و ورزش‏هایی‏ که امروزه معروف به ورزش زورخانه‏ ای و آموزه‏ های پوریای ولی است، همگی یک مجموعه را می‏ساخت. پس از پوریای ولی، این مجموعه در طی زمان‏ تداوم یافته و به صورت یک سنت پهلوانی درآمده است. کشتی و مراسم ورزش با ابزار زورخانه‏ای شکل این سنت بود و محتوای آن به اقتضای زمانه گاه تلخ‏ بود، گاه شیرین. در احیا و باززایی سنت پهلوانی، موضوع اصلی بازگشت به شکل گذاشته است. شکلی که در آن کشتی، مراسم ورزشی، زورخانه و محلات شهری‏ مجموعه ی اندام ‏واری بوده ‏اند. بخش جذاب کتاب مصاحبه های مختاری با سال خوردگانی ست که از این سنت به جا مانده اند. نویسنده کوشیده لحن و شیوه ی گفتار آن ها را حفظ کند. آن ها تعریف می کنند چگونه به این مراتب رسیده اند یا چطور در دام زر و زور گرفتار شده و عامل حکومت شده اند. دعواهایی که در گرفته و آدم هایی که در این راه مرده اند و باز تعریف این وقایع از چند منظر و از زبان دو طرف درگیر، این گفتگوها را جذاب کرده است. «نگاهی به تحول سنت پهلوانی»، «پهلوانان آرمانی و سنتی»، «چند تن از پهلوانان و پیش‏کسوتان»، «آداب زورخانه»، «مرشدی»، «چند تن از مرشدان»، «زورخانه‏داری»، «چند تن از زورخانه‏داران» و «چند تن از اسباب‏سازان» عناوین مطالب این کتاب هستند. «میراث پهلوانی» کتابی خواندنی و پژوهشی منحصر به فرد است که به همه ی ابعاد سنت ‏های پهلوانی می پردازد.