مرد خیلی راحت

کتاب «مرد خیلی راحت» نوشته ی اریک-امانوئل اشمیت، نمایشنامه ای هوشمندانه، پرجنب وجوش و فلسفی است که نخستین بار در شال ۲۰۱۳ در سالن تئاتر گایته مونپارناس پاریس به صحنه رفت و کمی بعد به صورت کتاب منتشر شد. ااشمیت که پیش تر با آثاری چون «اسکار و بانوی صورتی پوش» و «مهمان» به شهرتی جهانی رسیده بود، در این اثر نیز همان ویژگی شاخص خود را حفظ می کند: آمیزه ای از طنز، فلسفه، و ارجاع های میان متنی. ««مرد خیلی راحت»» در ژانر کمدی-درام جای می گیرد و با بهره گیری از ساختار نمایش در نمایش، دوگانگی بین شخصیت های کلاسیک و بازیگران مدرن را به صحنه می کشد. ماجرا از آنجا آغاز می شود که الکس، بازیگری اجتماعی و سرزنده، در اتاق گریم خود برای ایفای نقش آلسست - شخصیت انسان گریز مولیر - آماده می شود. ناگهان آلسست واقعی در آینه ظاهر می شود و از این انتخاب شگفت زده و خشمگین است؛ گویی روح جدی، خشک و آرمان گرای آلسست نمی تواند بپذیرد که چنین مردی خوش برخورد، مظهر او روی صحنه باشد. آنچه در ادامه می آید، جدال فکری دو جهان بینی است: یکی سخت گیر و سرشار از کینه به جامعه، دیگری مسامحه گر و آشتی جوی با انسان ها. گفت وگوی آنها نه تنها ارجاعی بازیگوشانه به تئاتر کلاسیک فرانسوی است، بلکه تاملی ست در باب اخلاق، هویت، و معنای ایفای نقش در زندگی. جالب آن که این گفت وگو به شکل زیبایی در تضاد سبک های گفتاری نیز نمایان است؛ آلسست با نثری آهنگین، کلاسیک و منظوم سخن می گوید، در حالی که الکس از زبان محاوره ای و مدرن بهره می برد، گویی خود زبان هم به میدان نبرد آمده تا تنش میان سنت و مدرنیته را عیان کند. در کنار این دو، شخصیت هایی چون دوریس طراح لباس، ژوزفین دختر الکس، و اودون فریتز نمایشنامه نویس مغرور، فضای پشت صحنه را به کلاژی رنگارنگ از طنز و تردید تبدیل می کنند. حضور شخصیت زن - لدا (یا سلیمن) - که به نوعی موضوع کشمکش میان این دو مرد نیز هست، بعدی احساسی به این روایت فلسفی می بخشد و مفهوم نمایش و زندگی را به یکدیگر گره می زند. یکی از نکات درخشان این اثر، فراتئاتری بودن آن است؛ اشمیت ما را نه فقط به دل داستان که به دل تئاتر می برد. او مرز بین نقش و بازیگر، بین حقیقت و نمایش، و بین نوشتن و زندگی کردن را محو می کند. بدین ترتیب، ««مرد خیلی راحت»» نه تنها تفسیری مدرن بر «انسان گریز» مولیر است، بلکه تفسیری شخصی از پرسشی بنیادین: آیا بهتر است در جهانی ناقص، سخت گیر و قضاوت گر باشیم یا با پذیرش نقص ها، انسانی تر و آسان گیرتر؟ خوانندگان این اثر، به ویژه دوستداران تئاتر، فلسفه ی اخلاق و درام های روان شناختی، از گفت وگوهای پرکشش و سبک سبک بال آن لذت خواهند برد. نقدهای ادبی اغلب از خلاقیت ساختاری، جذابیت دیالوگ ها و رابطه ی پویای دو شخصیت اصلی ستایش کرده اند؛ گرچه برخی نیز فقدان عمق در بخش هایی از بحث های فلسفی را یادآور شده اند. با این حال، امتیاز ۳. ۵۷ در سایت Babelio نشان می دهد که اثر به طور کلی، رضایت مخاطبان را جلب کرده است. در نهایت، ««مرد خیلی راحت»» نه تنها یک متن نمایشی زیبا و سرگرم کننده است، بلکه دعوتی ست به بازنگری در نقش هایی که در زندگی خود بر عهده گرفته ایم. اشمیت با نگاهی ظریف و طنزی دلنشین، ما را وا می دارد تا بپرسیم: چه کسی هستیم، چرا چنین شده ایم، و آیا می توانیم «نقش» خود را تغییر دهیم؟