مذاکره در نیویورک، ماکیاولی در اصفهان

وقتی یک دیپلمات قدیمی و مترجم باسابقه تصمیم می گیرد دست به قلم شود و از سیاست بگوید، حاصل کار معمولا متن خشک و پر از اصطلاحات آکادمیک از آب درمی آید؛ اما فریدون مجلسی در کتاب «مذاکره در نیویورک، ماکیاولی در اصفهان: از طنز تا سیاست و اجتماع» مسیر کاملا متفاوتی را انتخاب کرده است. او در این اثر که مجموعه ای از جستارها، خاطرات و یادداشت های تحلیلی است، مسائل سنگین حوزه دیپلماسی و علوم سیاسی را با زندگی روزمره مردم پیوند می زند. ترکیب دو نقطه جغرافیایی و فکری در نام کتاب، خط فکری نویسنده را لو می دهد؛ نیویورک نماد دیپلماسی مدرن، سازمان ملل و گفتگوهای شفاف جهانی است، در حالی که اصفهان و ارجاع آن به ماکیاولی، نشان دهنده زرنگی های بومی، پیچیدگی های رفتاری و حسابگری های رندانه ای است که در فرهنگ و زیست اجتماعی ما ته نشین شده است. مجلسی با تکیه بر سال ها حضور در وزارت امور خارجه و تجربه زیسته در کشورهای مختلف، نشان می دهد که چرا ما ایرانی ها گاهی در عرصه بین الملل و حتی در روابط روزمره خودمان نمی توانیم به یک زبان مشترک و برد-برد برسیم. بخش زیادی از نوشته های این کتاب روی عادت های رفتاری، تناقض های جامعه و خرد سیاسی دست می گذارد. مجلسی خیلی ساده و رو راست می رود سراغ اصل مطلب: بررسی این که چرا مناسبات قدرت و سیاست در جامعه ما تا این حد با حسابگری های شخصی و رفتارهای دوگانه عجین شده است. او از خاطرات ساده کاری، مشاهدات شخصی در خیابان و تجربه های دیپلماتیکش شروع می کند و کم کم مخاطب را می برد به سمت مفاهیم عمیق تری مثل خشونت اجتماعی، توسعه نیافتگی و صدمه هایی که خودفریبی جمعی به کشور می زند. در واقع کتاب روی این موضوع دست می گذارد که مشکلات سیاسی ما فقط ناشی از تصمیمات مسئولان یا فشارهای خارجی نیست؛ بلکه ریشه در رفتارهای فردی، فرهنگ عمومی و شیوه ای دارد که ما با دنیای مدرن مواجه می شویم. وقتی در سطح خرد، زرنگی و دور زدن قانون نوعی ذکاوت به حساب می آید، در سطح کلان هم سیاست ورزی چیزی جز منفعت طلبی آنی و بی توجهی به قواعد بازی نخواهد بود. یکی از نکات جذاب اثر قلم بسیار ساده، روان و شوخ طبعانه نویسنده است که تلخی واقعیت های سیاسی را قابل هضم می کند. مجلسی از طنز به عنوان یک ابزار هوشمندانه برای عریان کردن تناقض ها استفاده می کند، نه فقط برای خنداندن مخاطب. شوخی ها و کنایه هایی که در دل متن آمده، اتفاقا زنگ خطرهایی جدی درباره شرایط اجتماعی ما هستند. او نشان می دهد چگونه نداشتن درک درست از روابط بین الملل و اصرار بر رفتارهای سنتی در ساختارهای مدرن، فرصت های اقتصادی و سیاسی کشور را از بین می برد. کتاب «مذاکره در نیویورک، ماکیاولی در اصفهان» یک راهنمای تخصصی برای آموزش مذاکره یا یک کتاب نظری درباره فلسفه ماکیاولی نیست، بلکه آیینی است در برابر رفتارهای سیاسی و اجتماعی خودمان. فریدون مجلسی در این مجموعه مقالات نشان می دهد که فاصله بین نیویورک و اصفهان، یا همان فاصله بین دیپلماسی مدرن و سیاست ورزی بومی، فقط یک مسافت جغرافیایی نیست، بلکه حاصل یک گسست فرهنگی و ذهنی است.