ماکیاولی

قرن هاست نام نیکولو ماکیاولی با مفاهیمی چون حیله گری، قساوت و سیاست بازی بی رحمانه گره خورده است؛ امانتی تاریخی که تصویر او را به اندیشمندی بدخواه یا تئوریسین شرارت تقلیل داده است. کتاب «ماکیاولی» نوشته ی کوئنتین اسکینر، مورخ و نظریه پرداز مطرح اندیشه ی سیاسی، دقیقا با هدف واسازی همین کلیشه ی رایج تدوین شده است. اسکینر در این اثر نقد اندیشه ی سیاسی رنسانس را محور قرار می دهد و با بازگرداندن این متفکر نامدار به بافتار تاریخی، دیپلماتیک و فکری فلورانس قرن شانزدهم، انگیزه ها و دغدغه های واقعی او را بازخوانی می کند. رویکرد نویسنده در مواجهه با آثار اصلی متفکر فلورانسی، سنجیده و مبتنی بر زمینه گرایی تاریخی است. اسکینر با بررسی متناوب سه اثر کلیدی یعنی «شهریار»، «گفتارها» و «تاریخ فلورانس»، تعارض های ظاهری میان آن ها را کنار می زند و تداوم فکری موجود در این متون را روشن می سازد. خواننده در این مسیر متوجه می شود متفکری که در رساله ی شهریار از دست زدن به اقدامات قاطع و سرکوبگرانه برای حفظ اقتدار سخن می گوید، در کتاب گفتارها مدافع سرسخت جمهوریت، آزادی های مدنی و قانون مداری است. در محور این واکاوی، دو مفهوم محوری بخت یا سرنوشت باوری (Fortuna) و توانمندی یا فضیلت مدنی (Virtù) قرار دارند؛ مفاهیمی که در اندیشه ی ماکیاولی از معنای پرهیزگارانه ی کاتولیکی خالی شده و به مهارت های عملی، جسارت، انعطاف پذیری استراتژیک و آمادگی حاکم برای اتخاذ تصمیم های سخت در شرایط بحرانی تغییر معنا یافته اند. اسکینر نشان می دهد که مسئله ی اصلی نویسنده ی شهریار، نفی اخلاق یا ترویج ستمگری نیست، بلکه درک واقع بینانه از طبیعت متغیر انسان ها و جدایی الزام آور اخلاق فردی از الزامات حکمرانی است. از این منظر حفظ بقای جامعه و امنیت شهروندان والاترین هدف سیاسی است؛ هدفی که گاه حاکم را ناچار می سازد میان خشونت ویرانگر ناشی از بی عملی و تصمیم های ناخوشایند اما بازدارنده، دومین گزینه را انتخاب کند. این تحلیل عمیق، مرز باریک میان واقع گرایی سیاسی و غیراخلاقی بودن را مشخص کرده و نشان می دهد چگونه اندیشه های فلورانس رنسانس، پایه های نظریه پردازی دولت مدرن را بنا نهادند. کتاب «ماکیاولی» با نقد کلیشه های صدساله، خواننده را به درکی عمیق تر از چالش های جاودان حکمرانی در جوامع انسانی دعوت می کند.