قطار باز: ماجرای یک خط

قطارباز حاصل پی گرفتن یک رویای کودکانه است. رویای کسی که کودکی اش در دهه شصت گذشته و تصویر قطارهای خارجی در فیلم هایی مثل شرلوک هلمز و پوآرو، او را به داستان های جنایی علاقه مند کرده و قطارها به عنوان پرتکرارترین محلی که جنایت ها در آن اتفاق می افتند، تبدیل به اتاق هایی می شدند که خیال یک کودک می توانست در آنها پرواز کند. احسان نوروزی این خیال را تا میان سالی دنبال کرده و حاصل آن صبح روزی شده که در راه آهن تهران روبروی مدیر روابط عمومی این اداره نشسته و از رویای قطار حرف زده و گفته: «می خوام یک سال خودم رو وقف راه آهن کنم، خیمه بزنم توی کتابخونه و محل اسناد راه آهن و هرچی دستم می رسه بخونم. می خوام به همه ی ایستگاه ها برم و با همه ی کارکنان و بازنشسته ها حرف بزنم و خاطرات شون رو ثبت کنم و سوار همه ی قطارهای مسافربری و باری بشم. »احسان نوروزی، همانگونه که خودش گفت، اسناد، نوشته ها و تصاویر راه آهن را زیر و رو کرده و جستار خود را از تاریخ اولین خط آهن های کشیده شده در ایران و اولین تصمیمات گرفته شده برای آن شروع کرده است. قطارباز نه تنها چند فصل کتاب که یک سفر است. سفری از پشت شیشه ی کوپه ها و واگن های قطار و سرک کشیدن به رویای هزاران هزار نفری که شبی را در آن روز کردند یا روزی را شبی و لابد در پی چیزی در مقصدشان بوده اند که گرچه ما امروز اطلاعی از آن نداریم اما راه به آسمان خیال پردازی درباره ی آن همیشه باز است. فصل های مختلف این اثر عبارتند از «سرآغاز»، «قطارباز»، «یک رویا»، «جنگ اول قطار اول»، «زاهدان- هندوستان»، «خرسواری قطارسواری»، «سوت»، «غبار مرگ»، «سیاه نمایی»، «تونل مارکو»، «زایش یک خط»، «اسیران»، «رویای آشفته»، «بازگشت به شروع»، «ایستگاه آخر»، «سپاس ها»، «منابع اصلی». کتاب «قطارباز: ماجرای یک خط» توانست در سی و هفتمین دوره کتاب سال ایران به عنوان یکی از برگزیدگان انتخاب و همچنین به عنوان اثری شایسته تقدیر در بخش مستندنگاری دوازدهمین دوره جایزه ادبی جلال آل احمد شناخته شود.