قصرهای خشم

رمان «قصرهای خشم» اثر الساندرو باریکو نخستین بار در سال ۱۹۹۱ به زبان ایتالیایی منتشر شد و خیلی زود با کسب جوایزی چون Selezione Campiello و Prix Médicis Étranger جایگاه خود را در ادبیات معاصر تثبیت کرد. این رمان که در اواسط قرن نوزدهم و در شهر خیالی کوینیپاک می گذرد، دنیایی را ترسیم می کند که در مرز میان واقعیت صنعتی و خیال شاعرانه، میان مهندسی و رویاپردازی، شکل گرفته است. داستان از خلال زندگی دو شخصیت اصلی روایت می شود: آقای ریل، شیشه گری محلی با رویایی بلندپروازانه برای ساخت راه آهنی مستقیم و شیشه هایی عظیم؛ و هکتور هورو، معماری فرانسوی که مأمور ساخت کاخی شیشه ای و خیره کننده - یادآور کاخ کریستال لندن - می شود. پیرامون این دو، شخصیت هایی همچون پکیش، مخترعی عجیب با ایده هایی غریب، قرار دارند که همگی در چرخشی سوررئال میان اختراع، شکست و رویا زندگی می کنند. ساختار رمان غیرخطی است: با پرش های زمانی، تک گویی های درونی و زوایای دید متفاوت، که به تدریج و گاه نامنسجم درهم تنیده می شوند. برخی از خوانندگان این ساختار کولاژمانند و موسیقایی را تحسین می کنند؛ در حالی که دیگران آن را گیج کننده می یابند. هسته ی نمادین اثر، شیشه است: شفاف، زیبا و در عین حال شکننده - بازتابی از رویاهای بشری که در پی خلق زیبایی و تغییرند، اما در برابر سرنوشت و شکست آسیب پذیرند. باریکو نشان می دهد که اشتیاق به پیشرفت صنعتی، گرچه نیرویی آفریننده است، می تواند به دل زدگی و فروپاشی هم بینجامد. رمان در عین حال پرسشی فلسفی در باب شکست مطرح می کند: آیا شکست، اگرچه دردناک، می تواند حامل نوعی زیبایی باشد؟ بسیاری از پروژه های شخصیت ها ناتمام می ماند، اما در همین ناتمامی، ردپای انسانیت و تخیل باقی می ماند. سبک روایی باریکو سرشار از عناصر سورئالیستی و فضایی کافکایی است؛ شهر کوینیپاک را چون سرزمینی می سازد که در مرز واقعیت و خیال، مبهوت اختراعات و وسواس های شخصیت هایش شده است. نثر باریکو شاعرانه و پر از تصاویر زنده است؛ توصیف هایش گاه به شعر پهلو می زند و موسیقایی بودن روایت، بازتابی از پیشینه ی او در موسیقی شناسی است. این سبک، رمان را هم جذاب و هم دشوار می کند: برای لذت بردن کامل از آن، خواننده باید صبور باشد و بارها به متن بازگردد. رمان در ایتالیا و خارج از آن با واکنش های گوناگونی روبه رو شد: منتقدانی آن را «مرموز، پرتصویر و شاعرانه» خواندند و برخی ساختار غیرخطی و سبک سنگین آن را عامل دشواری در خوانش دانستند. برای عده ای، زیبایی اثر دقیقا در ابهام و شکستگی روایت آن نهفته است. «قصرهای خشم» قصیده ای مدرن در ستایش رویا، خلاقیت و شکست است؛ روایتی که در مرز تاریخ و خیال حرکت می کند. این اثر برای کسانی که از نثر غنی، ساختار تجربی و مضامین فلسفی لذت می برند، تجربه ای منحصربه فرد خواهد بود - رمانی که باید با تأمل و حوصله خوانده شود، نه با عجله.

در معرفی این اثر به نکاتی مانند برنده جایزه ادبی سلتزیونه و کامپیه لو ایتالیا سال 1999 و برنده جایزه ی مدیسی سال 1995 اشاره شده است.