روشنفکران ایران در قرن بیستم

کتاب «روشنفکران ایران در قرن بیستم: از مشروطیت تا پایان سلطنت» نوشته ی علی قیصری، روایتی موضوعی از روشنفکران ایران، از جنبش مشروطه تا پایان دوره ی پهلوی دوم و پیروزی انقلاب اسلامی ارائه می دهد. نویسنده ی اثر، علی قیصری، در دانشگاه تهران و آکسفورد تحصیل کرده و استاد تاریخ و مطالعات دینی در دانشگاه سن دیگو است. بنابر گفته ی وی، هدف این اثر ارائه ی تاریخ جامعی از روشنفکران ایرانی نیست. وی می کوشد مولفه های فرهنگ سیاسی مدرن ایران، آن گونه که روشنفکران آن را درک و بازتولید کرده اند، را توضیح داده و تحلیل کند. به عنوان نمونه، دو مضمون محوری که در سراسر کتاب دنبال می شوند، خودکامگی (استبداد) و نگرش ایرانیان نسبت به غرب است. کتاب شامل یک پیشگفتار، یک مقدمه، پنج فصل و یک پی گفتار است. در مقدمه ی اثر، «روشنفکری مدرن در ایران»، نویسنده شالوده ی بحث را پی ریزی می کند. او توضیح می دهد که روشنفکر دقیقا یعنی چه به چه کسی روشنفکر می گویند و این مفهوم چه ارتباطی با واژه ی «منورالفکر» دارد. فصل دوم به روشنفکران دوره ی مشروطه اختصاص دارد و می توان گفت که یکی از غنی ترین بخش های کتاب است. نویسنده در این فصل نشان می دهد چگونه دو جریان به ظاهر متحد، روشنفکران سکولار متأثر از سنت روشنگری فرانسه و بخشی از روحانیت مانند آخوند خراسانی و نائینی، با انگیزه های نظری کاملا متفاوتی در حمایت از مشروطیت هم صدا شدند. فصل سوم به روشنفکران و ناسیونالیسم دولتی در دوره ی 1300 تا 1320 (دوران رضاشاه) می پردازد؛ فصل چهارم به رابطه ی سیاست و ادبیات در سال های 1320 تا 1332 می پردازد و فصل پنجم، با عنوان «انتقاد از غربگرایی و جدال بر سر تجدد»، به دهه های شکل گیری مفهوم معروف «غربزدگی» و مناقشات فکری پیرامون هویت ایرانی در رویارویی با مدرنیته می پردازد. از ویژگی های برجسته ی این اثر، تکیه ی نویسنده بر منابع دست اول فارسی و عربی است و پژوهش گسترده و معتبر است. این کتاب به علاقه مندان تاریخ ایران معاصر و روند پر فراز و نشیب روشنفکری در ایران، پیشنهاد می شود.