دین های ایران باستان‏‫

کتاب «دین های ایران باستان» نوشته ی ریچارد فولتس، به بررسی ادیان مختلف و متکثری که در ایران باستان وجود داشته اند می پردازد. کتاب در پنج بخش و به ترتیب زمانی پیش می رود. به همین دلیل، کتاب مباحث گسترده ای را شامل می شود: خاستگاه دین ایرانی، آیین مهر، جست وجوی زرتشت تاریخی، اهورامزدا و رقیبانش. همچنین فصلی جداگانه در این بخش هست، درباره الهه های ایرانی، که منیا سعدی نژاد نوشته است. کتاب همچنین به ادیانی می پردازد که از بیرون وارد ایران شدند و در آن ریشه دواندند؛ من جمله یهودیت، بودیسم، مسیحیت و آیین مندایی، که سنتی گنوسی است که پیروانش هنوز در ایران و عراق زندگی می کنند. در فصولی، بحث کتاب حول چالش هایی می گردد که زرتشتیت در دوران ساسانی را با چالش هایی جدی مواجه کردند، من جمله آیین مانی، جنبش مزدک و سرانجام ورود اسلام به سرزمین ایران. ادامه ی کتاب به دوران اسلامی اختصاص یافته است، شامل تصوف ایرانی، تشیع، سرنوشت زرتشتیان پس از اسلام، و دو فرقه کردی ایزدی و یارسان (یا اهل حق). هدف کتاب در تمامی این مباحث پژوهش، بررسی و تحلیل تاریخی است. به بیان دیگر، نویسنده کمتر وارد بحث الهیاتی عمیق درباره هر دین می شود، به جز سنت های کم شناخته تر، و بیشتر بر بستر اجتماعی و رویدادهای تاریخی در هر دوره یا در هر دین تمرکز دارد. بدین معنا، همانگونه که گمان می رود، نویسنده درگیر این پرسش نمی شود که کدام دین بهتر از دیگری بوده است. کتاب، تا جای ممکن، به بررسی بی طرفانه و نامغرضانه ی ادیان در ایران باستان تا سده های اخیر می پردازد. با این حال، آنچه این کتاب را از بسیاری تک نگاری های مشابه متمایز می کند، گستره ی مباحث آن است: تلاش برای روایت یک جای تاریخ دینی سرزمینی که هم زادگاه یکی از کهن ترین ادیان جهان بوده و هم میزبان اقلیت های دینی متنوعی که کمتر به آن ها پرداخته می شود. در مجموع، اثر حاضر برای کسی که به دنبال یک نمای کلی و قابل اعتماد از کثرت دینی ایران است، اثری جامع و ارزشمند به شمار می آید.