در باب شهروند

کتاب «درباب شهروند» یک اثر اصلی و کلاسیک در فلسفه ی سیاسی است که توسط توماس هابز نوشته شده و برای اولین بار در سال 1642 منتشر شده است. این کتاب همچون مقدمه ای برای شاهکار بعدی هابز، «لویاتان» است، به نحوی که خلاصه ای از مطالب آن کتاب را در بر دارد. به طور کلی این کتاب تحلیلی از ماهیت جامعه ی بشری و حکومت ارائه می کند و به شرایطی می پردازد که شکل گیری یک جامعه ی مشترک المنافع را ضروری می کند و اصولی را به عنوان زیربنای یک جامعه ی پایدار و عادلانه معرفی می نماید. فصل های این کتاب در زیر آورده شده است:فصل اول: وضعیت انسان ها بدون جامعه مدنی؛ هابز با تأمل در وضعیت طبیعی آغاز می کند، تاریخی فرضی قبل از وجود جامعه ی مدنی. او فلسفه ی کلاسیک یونان، به ویژه دیدگاه های ارسطو را، مبتنی بر اینکه انسان ذاتا حیوان اجتماعی است را نقد می کند و استدلال می کند که در وضعیت طبیعی، انسان ها ذاتا مخلوقات اجتماعی نیستند، بلکه طبق صیانت ذات عمل می کنند. فصل دوم: قانون طبیعی در مورد قراردادها؛ هابز مفهوم «قوانین طبیعی» را معرفی می کند که احکام یا قواعد کلی هستند که توسط عقل کشف می شوند و هر چیزی را که برای زندگی مخرب است منع می کنند. قانون اول و اساسی این است که به دنبال صلح به عنوان وسیله ای برای حفظ خود باشیم، و دوم این است که حق خود را نسبت به همه چیز در ازای تضمین های مشابه از سوی دیگران واگذار کنیم. فصل سوم: سایر قوانین طبیعی؛ هابز قوانین طبیعی را بسط می دهد و بر لزوم احترام افراد به قراردادها و پیمان هایی که منعقد می کنند تاکید می کند. این اساس ایجاد جامعه ای است که در آن مردم به طور جمعی توافق می کنند که برخی از آزادی های خود را کنار بگذارند و به خاطر امنیت خود تن به اقتدار یک حاکمیت مشترک بدهند. فصل چهارم: قانون طبیعی یک قانون الهی است؛ هابز معتقد است که قوانین طبیعی لزوما قوانین الهی نیستند، بلکه برای عملکرد جامعه ضروری هستند. او معتقد است که قوانین بشری از سر نیاز به کنترل رفتارهای افراد و تضمین خیر عمومی ایجاد می شوند. فصل پنجم: علل و نحوه ی شکل گیری اولین حکومت مدنی؛ هابز به بحث در مورد ماهیت رقابتی و منفعت طلبانه ی انسان ها می پردازد که منجر به استقرار دولت ها می شود. این نهادها برای حفظ نظم و محافظت از مردم از تمایلات طبیعی که منجر به درگیری و جنگ می شود، پدید می آیند. در فصل های بعدی، هابز به اشکال مختلف حکومت، حقوق اربابان بر بردگان، حق والدین بر ارث فرزندان، تطبیق نظریاتش با کتاب مقدس و دیگر قوانین موجود در یک جامعه ی مدنی سخن می گوید (مجموعا 14 فصل). به طور کلی، نگاه هابز کاملا واقع بینانه است. او انسان ها را افرادی منفعت طلب می داند که بر سر منافع خود به راحتی حاضرند به یکدیگر آسیب بزنند و همین امر در نهایت منجر به شکل گیری یک دولت مقتدر می شود. قابل ذکر است که این کتاب می تواند طیف وسیعی از خوانندگان، از پژوهشگران تخصصی تا مخاطبان عمومی را به خود اختصاص دهد.