درنگی در سکوت عرفانی

در میان مختلف اعمالی که در مسیر تلاش ها و سفرهای عرفانی انجام می شود، برخی به عنوان "اصول" در زبان عرفان معرفی می شوند و جایگاه خاصی در این راه به خود اختصاص می دهند. بسیاری از عارفان به خاموشی بسیار اهمیت داده اند، چرا که در منظر آنها، خاموشی نقش مهمی در رساندن سالک به شناخت شهودی از حقیقت از طریق فنا در حضور الهی ایفا می کند. تأکید بر خاموشی زبان یکی از عناصر اساسی در اخلاق عرفانی است و در تقسیم بندی مراحل عرفان به شریعت، طریقت و حقیقت، دو مرحله اول به واقعیت بخش عملی سلوک عرفانی تعلق دارند، که شامل اوامر و نواهی، به عبارت دیگر اخلاق عرفانی می شوند. رویکرد اصلی این تحقیق، تبیین مفهوم و دلایل تأکید بر خاموشی به عنوان مرکز و محور اصول اخلاق عرفانی و برقراری ارتباط آن با مراحل و مفازات دیگر نظام سلوک عرفانی است. تأکید بر خاموشی در عرفان اسلامی و همچنین در متون ادبی عرفانی، تکرار فراوانی دارد. این تأکید به ویژه در متون دینی مانند قرآن و روایات یافت می شود و در دین ها و ادیان دیگر و نیز در مکتب های عرفانی مختلف در سراسر جهان تأکید می شود. مسئله اصلی این تحقیق، تجزیه و تحلیل انواع خاموشی و بررسی دلایل آن تا رسیدن به پاسخی برای پرسش اصلی که چرا عارفان به رغم تأکید بر خاموشی، خود را بیان کنند، است. این تحقیق از منابع منظوره عرفانی مهم (مانند کتب کشف المحجوب، رسالهٔ قشیریه، مرصادالعباد، مصباح الهدایه و مفتاح الکفایه، همچنین مقالات شمس تبریزی و فیه ما فیه) و اشعار منظومه ای (نظیر آثار سنایی، عطار و مولوی) بهره برده است.