درآمدی تصویری بر لکان

کتاب «لاکان: بررسی شخصیت، اندیشه و آثار» نوشته ی داریان لیدر، مدخلی مصور جهت آشنایی مقدماتی خوانندگان و آسان نمودن خواندن آثار لاکان است. بیشتر خوانندگان، حتی علاقه مندان جدی فلسفه و روانکاوی، هنگام مواجهه با نوشته های خود لاکان، خیلی زود احساس سردرگمی می کنند. زبان پیچیده، بازی های زبانی، ارجاع های فلسفی و ساختار دشوار متون لاکان باعث شده او به یکی از بدفهمیده ترین متفکران قرن بیستم تبدیل شود. کتاب حاضر می کوشد این فاصله را کمتر کند؛ نه با ساده سازی افراطی، بلکه با ساختن مدخلی تصویری و نسبتا روشن برای ورود به جهان لاکان. کتاب از زندگی لاکان شروع می کند، اما خیلی زود وارد ایده های اصلی او می شود: مرحله ی آینه ای، ناخودآگاه به مثابه ی زبان، امر خیالی، امر نمادین و امر واقع. برای مثال، کتاب توضیح می دهد که دهد چرا لاکان معتقد بود نظریه ی فروید بدون زبان شناسی و ساختارگرایی قابل فهم نیست. یکی دیگر از بخش های مهم کتاب توضیح «مرحله ی آینه ای» است؛ ایده ای که بر اساس آن، کودک برای نخستین بار با دیدن تصویر خود در آینه، نوعی تصور یکپارچه از «من» پیدا می کند، درحالی که تجربه ی واقعی اش هنوز پراکنده و ناپایدار است. کتاب همین طور به مفهوم میل، فقدان، نقش زبان در ناخودآگاه و تفاوت میان نیاز، تقاضا و میل می پردازد؛ مفاهیمی که بعدها تأثیر زیادی بر فلسفه، نظریه ی فیلم، نقد ادبی و فمینیسم گذاشتند. بخشی از کتاب هم به تأثیر لاکان بر نظریه ی ادبی، هنر، فلسفه ی پسامدرن و متفکرانی مثل ژیژک اختصاص دارد. در کل، مهم ترین ویژگی کتاب شاید این باشد که از دشواری های اندیشه های لاکان فرار نمی کند، اما آن را تا حد ممکن قابل فهم می سازد. تصویرهای مندرج در کتاب فقط تزئینی نیستند؛ اغلب نقش توضیح دهنده دارند و کمک می کنند مفاهیمی که در متن های اصلی لاکان بسیار انتزاعی اند، شکل ملموس تری پیدا کنند. با این حال، کتاب کماکان ساختاری فشرده و مقدماتی دارد. در نتیجه کتاب خوانندگانی که به دنبال آشنایی مفصل با آرای لاکان هستند، صرفا می تواند به عنوان یک نقطه ی شروع انتخاب شود. در عین حال، کتاب در هدف خود، یعنی ایجاد یک نقطه ی شروع ایده آل برای آشنایی با لاکان، کاملا موفق بوده است.