دختر ذرت

رمان کوتاه «دختر ذرت» نوشته ی جویس کارول اوتس، نخستین بار در سال ۲۰۱۱ منتشر شد و عنوان دار مجموعه ی تریلر روانشناختی «دختر ذرت و دیگر کابوس ها» است. این داستان نمونه ای درخشان از توانایی اوتس در کاوش در ژرفای ذهن انسان و ساختن روایتی دلهره آور از خشونت، انزوا و فروپاشی روانی است؛ داستانی که در عین اختصار، تصویری تکان دهنده و روانکاوانه از آسیب پذیری نوجوانان و ناتوانی نهادهای بزرگسال در فهم دنیای درونی آنان ارائه می دهد. در مرکز روایت، ماریسا بنتری دوازده ساله قرار دارد که به دست گروهی از دختران نوجوان ربوده می شود؛ گروهی به رهبری جود تراهرن، دختری کاریزماتیک، جامعه ستیز و مرموز که آیینی نمادین و وهم آلود را با الهام از اسطوره ی بومی «دختر ذرت» ترتیب داده است؛ داستانی که قربانی شدن دختر برای حاصلخیزی زمین را روایت می کند. جود با تفسیر مخدوش این روایت، ماریسا را در زیرزمینی متروک حبس می کند، در حالتی از بی غذایی، بی هوشی ناشی از مواد و ترسی دائم. دختران دیگر، با درجاتی از شک و تردید یا وفاداری کورکورانه، در این آیین دخیل اند؛ هریک با انگیزه هایی گوناگون، از همرنگی با گروه گرفته تا میل به دیده شدن یا گریختن از پوچی شخصی. نقطه ی قوت اوتس در این رمان، استفاده ی دقیق از روایت های چندگانه است. داستان نه فقط از نگاه قربانی، که از منظر جود، مادر پریشان ماریسا، یک روان شناس مدرسه و دیگر شاهدان روایت می شود. این تنوع دیدگاه، به جای پاسخ دادن، پرسش ها را گسترش می دهد و لایه های بیشتری از ابهام اخلاقی و اضطراب روانی می سازد. برای ماریسا، تجربه، گذری کابوس وار از زیست دانش آموزی به دنیای بی منطق خشونت است؛ برای جود، بازسازی معنا و قدرت در جهانی بی اعتناست؛ و برای بزرگسالان، بیدار شدن دردناک از توهم امنیت و کنترل. در نتیجه، رمان نه در پی یافتن یک مقصر واحد، بلکه در پی نمایش ناتوانی در درک کامل خشونت است، به ویژه خشونتی که در سنین پایین و در بستر مناسک ظاهر می شود. سبک نوشتاری اوتس نیز با محتوای روایت همخوان است: فشرده، موجز، با زبانی کنایی و تلویحی که ترس و تنش را از راه ابهام می سازد، نه خشونت مستقیم. هیچ قهرمان مطلق یا شر مطلقی وجود ندارد، بلکه شخصیت ها در منطقه ی خاکستری رفتار و نیت به سر می برند. اوتس با دقتی شبیه جراحی، روایت را از کلیشه ها تهی می کند و در عوض، به شکلی بی رحم اما بی ادعا، ساختارهای شکننده ی روابط انسانی را به نمایش می گذارد. داستان، حتی در اوج خود، به جای گره گشایی اخلاقی، ابهامی پایدار برجای می گذارد؛ گویی خواننده نیز بخشی از این عدم قطعیت می شود. آنچه «دختر ذرت» را از آثار معمول تریلر روانشناختی متمایز می سازد، تحلیل دقیق آن از پویایی های قدرت در روابط دختران نوجوان و ناتوانی ساختارهای بزرگسال - از جمله خانواده، مدرسه و نهادهای مراقبتی - در شناسایی یا مداخله به موقع است. این ناتوانی نه از سر بی توجهی، بلکه از ناآگاهی عمیق درباره ی جهان روانی کودکان ناشی می شود؛ جهانی که اغلب برای بزرگسالان نامرئی باقی می ماند. اوتس با مهارتی کم نظیر، نشان می دهد که چگونه خشونت می تواند نه از بیگانگان، بلکه از دل روابط روزمره و ظاهرا بی ضرر جوانه بزند. در نتیجه، این رمان کوتاه به آثار کلاسیکی چون «لاتاری» شرلی جکسون یا «سالار مگس ها»ی گلدینگ پهلو می زند، اما در تمرکز روان شناختی، روایت چندلایه و نگاه سرد اما انسانی اش، منحصرا در قلمرو ادبیات خاص جویس کارول اوتس باقی می ماند. «دختر ذرت» داستانی است که پس از پایان یافتن، همچنان در ذهن باقی می ماند؛ نه فقط به خاطر هولناکی اش، بلکه به سبب آنکه بی رحمانه، ما را به یاد می آورد که وحشت، اغلب نه از بیرون، بلکه از درون آشناترین ساختارهای زندگی می جوشد.

در معرفی این اثر به نکاتی مانند برنده جایزه ی برام استوکر سال 2011 اشاره شده است.