خوانشی نوین از فلسفه مغرب و اندلس

«خوانشی نوین از فلسفۀ غرب و اندلس» نوشته محمدعابد الجابری، بررسی انتقادی گفتمان فلسفی است که در اندلس، غربی ترین منطقۀ جهان اسلام و تعامل آن با تفکر غربی پدیدار شد. الجابری، فیلسوف برجستۀ مراکشی، در این کتاب تحولات تاریخی و فکری که فلسفۀ اندلس و تأثیر متعاقب آن بر سنت فلسفی غرب را شکل داد را مورد بررسی و پژوهش قرار داده است. کتاب با زمینه سازی بافت تاریخی اندلس آغاز می شود، سرزمینی که افکار اسلامی، یهودی و مسیحی در آن تلاقی کرده بودند و درنتیجه زمینۀ مناسبی برای تبادل فکری ایجاد شده بود. الجابری سپس به بررسی و توضیح نقش فیلسوفان کلیدی اندلسی مانند ابن باجه، ابن طفیل و ابن رشد می پردازد که نقشی محوری در انتقال فلسفۀ ارسطویی به غرب لاتین داشتند. می توان گفت ویژگی کار الجابری رویکرد انتقادی آن به تاریخ اندیشه است. او روایت های سنتی را به چالش می کشد که اغلب کمک های جهان اسلام به فلسفه غرب را به حاشیه برده اند. در عوض، او میراث فکری غنی اندلس و نقش مرکزی آن در توسعۀ تفکر عقل گرایانه در قرون وسطی را برجسته می کند. نویسندۀ کتاب، ترکیب منحصر به فرد الهیات اسلامی و فلسفۀ یونانی را که در اندلس رخ داد را توضیح می دهد و بیان می کند که این تألیف بین دو دیدگاه چگونه منجر شکل گیری نظریات فلسفی خاص و متمایزی شد. به گفتۀ الجابری، فلسفۀ اندلسی با تعهد به تحقیق و پژوهش عقلانی و گشودگی نسبت به سنت های فکری گوناگون رشد و تکامل یافته است و همین روحیۀ تحقیق و تبادل نظر بود که به متفکران اندلسی اجازه داد تا در زمینه هایی مانند متافیزیک، اخلاق و نظریات سیاسی سهمی پایدار داشته باشند. این کتاب همچنین به تبیین رابطۀ بین فلسفه و دین نزد فیلسوفان غرب جهان اسلام به عنوان موضوعی مرکزی در اندیشۀ آن ها می پردازد و توضیح می دهد که آن ها چگونه در پی تطبیق فعالیت های فلسفی خود با هنجارهای مذهبی و فرهنگی جامعۀ خود بودند. با این اوصاف، این کتاب به بخشی از تاریخ فلسفه می پردازد که تا حد زیادی به فراموشی سپرده شده است. با این حال الجابری به خوبی نشان داده است که این فیلسوفان تا چه حد بر رشد اندیشۀ غربی تأثیرگذار بوده اند و همچنین تا چه اندازه تفکرات و نظریات جدید، مترقی و مستقلی داشته اند.