توطئه ی کرملین

کتاب «توطئه کرملین» نوشته والنتین استیپانکوف و یوگنی لیسوف، گزارشی مستند از کودتای نافرجام اوت ۱۹۹۱ در اتحاد جماهیر شوروی است. نویسندگان که در زمان وقوع این رویداد در مقام دادستان کل و معاون او فعالیت می کردند، روایت خود را بر پایه اسناد رسمی، بازجویی ها و گزارش های محرمانه ای نوشته اند که پس از شکست کودتا جمع آوری شد. کتاب در واقع بازسازی قضایی و تاریخی یکی از مهم ترین بحران های پایانی دوران شوروی است و تلاش می کند نشان دهد این رویداد چگونه مسیر فروپاشی نهایی نظام کمونیستی را سرعت بخشید. بخش نخست کتاب به شرح دقیق روزهای ۱۹ تا ۲۱ اوت ۱۹۹۱ می پردازد، زمانی که گروهی از مقامات بلندپایه دولت، حزب و نهاد امنیتی KGB تلاش کردند گورباچف را از قدرت کنار بزنند. نویسندگان با جزئیات توضیح می دهند چگونه رئیس جمهور وقت در اقامتگاهش در کریمه منزوی شد، خطوط ارتباطی او قطع گردید و کمیته ای با عنوان «کمیته دولتی وضعیت اضطراری» کنترل کشور را در دست گرفت. در این بخش اسناد رسمی، پیام های اضطراری و اظهارات شاهدان برای بازسازی ساعت به ساعت حوادث به کار رفته است. نویسندگان نشان می دهند که بسیاری از طراحان کودتا از میان مقامات قدیمی حزب کمونیست، ارتش و سازمان امنیت بودند که از اصلاحات گورباچف، به ویژه سیاست های گلاسنوست و پرسترویکا، احساس تهدید می کردند. بازجویی ها و شهادت های رسمی نشان می دهد که آن ها از فروپاشی نظم قدیم می ترسیدند و قصد داشتند با اعلام وضعیت اضطراری، روند دموکراتیک را متوقف کنند. در این فصل ها به اختلافات درونی میان کودتاچیان، نقش رسانه ها و واکنش سریع یلتسین و نیروهای مردمی در مسکو نیز پرداخته می شود. بخش دیگری از کتاب حاضر بر مبنای پرونده های رسمی دادستانی نوشته شده و شامل گزارش هایی از جلسات بازجویی، دفاعیات متهمان و نحوه فروپاشی ساختار سیاسی پیشین پس از شکست کودتاست. کتاب در پایان به تأثیرات بلندمدت این رویداد بر سیاست روسیه و پیدایش دولت جدید پس از فروپاشی شوروی اشاره می کند.