تعبیر خواب جلد اول

«تعبیر خواب (جلد اول) از سومر تا فروید» پژوهشی فیلسوفانه و ژرف در قلمرو روان کاوی و دیرینه شناسی اندیشه به قلم کرامت موللی است که معمای دیرپای رویا را از سپیده دم تمدن در بین النهرین تا صورت بندی های نظری زیگموند فروید و ژاک لکان کالبدشکافی می کند. موللی در این اثر، رویا را کلامی در هیئت تصویری جادویی برمی شمارد که در اقیانوس زمان پدیدار می شود؛ محادثه ای بی واسطه با ساحت غیر و جلوه گاه تمناهای ناخودآگاه که در آن کشاکش میان حضور و غیاب، بود و نبود، و یادآوری و فراموشی رقم می خورد. اثر با به چالش کشیدن تلقی رایج علم تجربی از زمان تقویمی، بر پیوند ناگسستنی زمان آفاقی و انفسی پای می فشارد و با اتکا به بصیرت بلز پاسکال یادآور می شود که فراموشی هرگز به معنای نابودی مطلق خاطره نیست، بلکه ابزاری کارآمد برای صیانت از تجارب در تاریکی روان است تا در بزنگاهی دیگر با روشنی فزون تر جلوه گر شوند. کتاب در دو بخش، سیر تطور نگاه انسان به خواب را در جغرافیای شرق و غرب واکاوی می کند. بخش نخست به کهن ترین خاستگاه های اندیشه در خاورمیانه بازمی گردد؛ جایی که شش هزار سال پیش در تمدن سومر و میان رودان، رویاها در بستر خوف و رجای هستی شناختی و در قالب زبانی سرشار از ترمیز بر الواح گلی نگاشته می شدند؛ نشانه هایی که نه تمثیل های ساده ادبی، بلکه آیینه پیوند آسمان و زمین و بازتاب وحشت و امید انسان در مواجهه با سرنوشت به شمار می رفتند. نویسنده با بررسی پاپیروس های بازمانده از مصر باستان در عهد رامسس دوم و خوانش های حکمای جهان اسلام از ساحت عالم مثال و نفوس فلکی، نشان می دهد که خواب نامه های باستانی برخلاف داستان های فردی معاصر، ریشه در اساطیر جمعی و اشتیاق آدمی برای گشودن راز مبدأ و معاد داشته اند. در بخش دوم، کتاب به غرب کهن گذر می کند و سیر دگرگونی پدیدار خواب را از رویکرد تجربی ارسطو و تلقی طبیبانه جالینوس که رویا را بازتاب تراکم اخلاط و ناهماهنگی مزاج بدن می دانست تا کتاب فن تعبیر خواب آرتمیدوروس پی می گیرد؛ اثری که در جایگاه پلی تاریخی میان خرد کهن و ادراک جدید عمل کرد. نقطه اوج پژوهش در پیوند این میراث تاریخی با روان کاوی مدرن آشکار می شود. موللی با موشکافی شاهکار فروید، نشان می دهد که چگونه کشف سازوکارهای نفسانی رویا به سنگ بنای زایش روان کاوی بدل شد و سپس با گذر از پدیدارشناسی کانت، برنتانو و هوسرل، به افق هرمنوتیک پل ریکور و روان کاوی ساختارگرای ژاک لکان گره خورد؛ رویکردی که رویا را نه اختلالی گذرا، بلکه زنجیره ای معنادار از استعاره و مجاز در ساحت زبان ناخودآگاه می داند. موللی گامی بلند در جهت پیوند روان کاوی بالینی با سنت های فلسفی برمی دارد و زبان فارسی را به ابزاری نیرومند برای ادراک پیچیدگی های روان مجهز می سازد. این اثر مشخص می کند درک روان شناختی انسان بدون فهم تاریخی مقوله زمان و بازخوانی میراث کهن ناممکن است؛ کتابی مرجع که رویا را نه محصول انفعال ذهن، بلکه کانون زایش معنا و بازتابنده عمیق ترین لایه های حیات بشر می داند.