ترک های روی دیوار

«ترک های روی دیوار (هفت جستار در سینمای اصغر فرهادی)» نوشته ی کیوان میرمحمدی مجموعه ای از نقدها و تفسیرها در باب فیلم های اصغر فرهادی است. در این کتاب هفت فیلم رقص در غبار، شهر زیبا، چهارشنبه سوری، درباره ی الی، جدایی نادر از سیمین، گذشته و فروشنده در فصل های جداگانه بررسی و تفسیر شده اند. هدف نویسنده از تحلیل فیلم های فرهادی بررسی کارنامه ی او و نشان دادن روند تکاملی و رو به رشد سینمای اوست. میرمحمدی در این کتاب کوشیده تا در هفت جستار، خطوطی از آناتومی سینمای اصغر فرهادی را ترسیم کند. این جستارها علاوه بر بررسی مضامین مشترک و تحلیل سیر تکاملی سینمای فرهادی، به وجود تفاوت های زیبایی شناسی در شیوه ی کارگردانی و تغییر نگرش او نسبت به جامعه و پیچیدگی های آن نیز می پردازد. در بررسی کارنامه ی یک فیلمساز روش های مختلفی وجود دارد. یکی از روش ها بررسی فیلم به فیلم است. در این روش هر اثر جداگانه تحلیل و نقد می شود. روش دوم تحلیل موضوعی است؛ در این روش براساس مضامین مشترک، نقد بر نوعی نگاه تطبیقی و مقایسه ای میان فیلم ها استوار است؛ روشی که بر رفت و آمدها و سرک کشیدن های مداوم در میان تمام فیلم های کارگردان شکل می گیرد. در این شیوه، منقد می تواند به هر فیلمی آزادانه سرک بکشد و خود را به یک فیلم محدود نکند. بنابراین، منتقد به دنبال تم ها و نشانه های تصویری است که او را به دنبال خودشان می کشانند. در این روش، الگوها، شباهت ها و موتیف های تکرارشونده و تکرارپذیر راهنمای منتقد است. کیوان میرمحمدی در این کتاب روشی میان این دو را انتخاب کرده است. یعنی اساس کتاب بر تحلیل فیلم به فیلم استوار است و هر فصل را به یک فیلم اختصاص داده است. با این حال، هر گاه به تم ها، مفاهیم مشترک و یا عناصر مشابه در آثار فرهادی رسیده برای حفظ انسجام موضوع، گسترش نگاه تطبیقی و کشف اشتراک ها و افتراق ها به فیلم های دیگر او نیز اشاره می کند. این نگاه مقایسه ای فصل به فصل کم رنگ تر می شود و در فصل پایانی به کمترین حد خود می رسد، چرا که بسیاری از این موضوعات در فصل های پیشین تحلیل شده اند. نویسنده¬ی کتاب هر¬ چند نقد را بر بنیاد نشانه شناسی استوار می¬کند اما به آن محدود نمی ماند و تحلیل فیلمیک را پابه پای بررسی محتوایی پیش می برد تا از فراسوی آن معنای دقیق تر و جامع تری از مفهوم نقد و اساسا خوانش فیلم ارائه دهد. از این رو، در این اثر آن جا که فرم اولویت می یابد زیبایی شناسی راهگشاست و هرگاه محتوا اولویت پیدا می کند، فیلم ها بر بستری از واقعیت های اجتماعی و سیاسی بررسی می شوند. «ترک های روی دیوار» برای علاقمندان به سینمای اصغر فرهادی کتابی جالب و خواندنی است که نکات تازه ای را از دل فیلم های این کارگردان موفق سینمای ایران، بیرون کشیده است.