تأملات و مجادلات

زبان تندوتیز داستان نویس و متفکر بزرگ روس فقط شامل توصیف جهان اطرافش، جامعه ی روسیه و شخصیت های رمان هایش نمی شد و او در نوشته های غیر داستانی، گزارش ها، جستارها و نقدهای ادبی و هنری اش هم با رادیکالیسم خاص خودش بی محابا نسبت به پدید ها و مسائل عکس العمل نشان می داد. کتاب «تأملات و مجادلات» مجموعه ای از پنج مقاله ی مهم و درخشان فیودور داستایفسکی ست که با وجد منحصربه فردش نه به مثابه ی هنرمندی که جز خودش، نوشته ها و ایده های کس دیگری را قبول ندارد بلکه هم چون منقد و محققی تیزبین و درعین حال رادیکال، سراغ مسائلی رفته که دغدغه ی فکری اش بوده اند. پنج مقاله ی کتاب تأملات و مجادلات همگی در شماره های مختلف مجله ی ورمیا در سال 1861 منتشر شده و به دلیل تفاوت سبکی و لحن کوبنده و صریح داستایفسکی، توجه بسیاری در زمان انتشار و پس از آن برانگیختند. این متن ها گستره ی بزرگی از موضوعات را در بر گرفته اند و تقریبا موضوع و مبحث قابل تأملی در روسیه و اروپای آن دوران وجود نداشته که فیودور میخائیلوویچ در این نوشته ها به آن ها نپرداخته باشد؛ ذهن و زبان روسی، قوم گرایی در ابعاد و شکل های مختلف، گرایش فکری و سیاسی به ممالک غیر روس و اسلاو اروپایی، نظام آموزش و تعلیم و تربیت، ادبیات و هنر و... همگی و بسیاری مسائل دیگر با تدقیق در مقاله های کتاب تأملات و مجادلات بررسی، نقد و تحلیل شده اند.