بازی های کوییلن

«بازی های کوییلن» هفتمین جلد از مجموعه «پندراگون» نوشته دی. جی. مک هیل است؛ رمانی پادآرمان شهری که بحران را از میدان جنگ، فروپاشی زیست محیطی و تعصبات قومی به قلمرو سرگرمی و اقتصاد می کشاند. مک هیل در این کتاب جهانی را تصویر می کند که در آن قدرت برای فرمان بردار ساختن انسان ها نیازی به حضور دائمی سربازان ندارد، زیرا کنترل نیازها، بدهی ها و امیدهای مردم کارآمدتر از خشونت آشکار عمل می کند. «بازی های کوییلن» درباره جامعه ای است که اعضایش نه فقط آزادی، بلکه توان تصور کردن شکل دیگری از زندگی را از دست داده اند و تنها هنگام تماشای رنج دیگران احساس می کنند هنوز چیزی در وجودشان زنده است. کوییلن قلمرویی تاریک، فرسوده و بی روح است که تقریبا تمام جنبه های زندگی آن را ابرشرکتی به نام بلاک اداره می کند. مسکن، اشتغال، کالاها و حتی سرگرمی مردم زیر نظارت این نهاد قرار دارد و فرد بیرون از شبکه آن تقریبا هیچ هویت اجتماعی مستقلی ندارد. ساکنان کوییلن برای گریز از یکنواختی زندگی به مسابقاتی خشونت آمیز پناه می برند که در آن چالشگران برای بقا مبارزه می کنند. تماشاگران نیز دارایی اندک خود را بر نتیجه این رقابت ها شرط می بندند، با این امید که یک پیروزی ناگهانی آنان را از فقر نجات دهد. اما همین امید، زنجیری است که جامعه را مطیع نگه می دارد؛ زیرا مردم به جای پرسش از علت محرومیتشان، منتظر فرصتی می مانند که خود نظام وعده داده است. بابی پندراگون پس از ورود به کوییلن، برخلاف اراده اش به یک چالشگر تبدیل می شود. مهارت های جسمانی و تجربه های پیشین به او امکان زنده ماندن می دهند، اما هر موفقیت، او را عمیق تر در تناقضی اخلاقی گرفتار می کند. اگر شکست بخورد، کشته می شود و امکان مقابله با سنت دین را از دست می دهد؛ اگر پیروز شود، نمایشی را جذاب تر می کند که جان انسان ها را به کالا تبدیل کرده است. از همین جا معنای عاملیت در رمان تغییر می کند. قهرمان بودن دیگر صرفا به معنای غلبه بر حریف نیست، زیرا قواعد مسابقه طوری طراحی شده اند که هر برنده نیز به بقای بلاک کمک کند. کنش اخلاقی هنگامی آغاز می شود که بابی به جای جست وجوی پیروزی درون بازی، مشروعیت خود بازی را زیر سوال می برد. سنت دین در کوییلن بیش از همیشه شبیه طراح یک آزمایش اجتماعی عمل می کند. او لازم نیست مردم را شخصا به خشونت وادارد؛ کافی است محیطی بسازد که در آن ناامیدی به قمار، قمار به وابستگی و وابستگی به انفعال منتهی شود. شهروندان ظاهرا انتخاب می کنند، اما گزینه هایشان از پیش محدود شده اند. آن ها می توانند روی این چالشگر یا چالشگری دیگر شرط ببندند، ولی نمی توانند درباره ضرورت وجود مسابقات تصمیم بگیرند. مک هیل با این تمایز نشان می دهد که داشتن چند گزینه الزاما به معنای آزادی نیست، به ویژه هنگامی که ساختار قدرت محدوده انتخاب را تعیین کرده باشد. معماری روایی کتاب نیز از همین منطق پیروی می کند. مسابقات، ریتمی سریع و پرتنش دارند و با خطرهای متنوع، خواننده را به همان هیجانی نزدیک می کنند که تماشاگران کوییلنی تجربه می کنند. در مقابل، جست وجوهای پنهانی بابی در بخش های اداری و زیرزمینی بلاک فضایی بسته، سرد و خفقان آور می سازند. این تضاد میان هیجان صحنه و سکون بوروکراسی آشکار می کند که خشونت تماشایی فقط ویترینی رنگارنگ برای دستگاهی بی چهره است. بااین حال، توجه فراوان به مراحل رقابت گاهی نقد مرکزی رمان را به حاشیه می راند. خواننده ممکن است چنان درگیر نتیجه نبردها شود که برای مدتی فراموش کند خود لذت بردن از نمایش خشونت موضوع انتقاد داستان است؛ تناقضی که هم محدودیت اثر است و هم بخشی از هوشمندی آن. «بازی های کوییلن» فقط داستان اسارت بابی نیست، بلکه روایت جامعه ای است که اعضایش اختیار خود را ذره ذره واگذار کرده اند. بلاک زندگی را به عدد، بدن را به ابزار نمایش و امید را به محصولی قابل فروش تبدیل می کند. رهایی در چنین جهانی با جایگزین شدن یک قهرمان به جای قهرمانی دیگر تحقق نمی یابد؛ مردم باید از جایگاه تماشاگر برخیزند و مسئولیت نگاه خود را بپذیرند. مک هیل یادآوری می کند که تماشا کردن نیز می تواند نوعی مشارکت باشد و بی طرفی در برابر رنج، گاه همان سکوتی است که ماشین قدرت برای ادامه کار نیاز دارد. شاید نخستین شکست واقعی بلاک نه در میدان مسابقه، بلکه در لحظه ای رخ دهد که تماشاگر دست از تشویق می کشد، برگه شرط بندی را کنار می گذارد و به جای پرسیدن نام برنده، می پرسد چه کسی این میدان را ساخته است.