انقلاب تاریخی فرانسه

کتاب «انقلاب تاریخی فرانسه: مکتب آنال 1929 - 1989» نوشته ی پیتر برک، مورخ برجسته بریتانیایی و استاد تاریخ فرهنگی، واقعا درباره ی انقلاب سیاسی قرن هجدهم فرانسه نمی باشد، بلکه به طور کنایه آمیز درباره انقلاب در تاریخ نگاری در فرانسه است. این کتاب یک بررسی تحلیلی، توصیفی و انتقادی از مکتب آنال، تأثیرگذارترین جریان فکری در تاریخ نگاری قرن بیستم، به شمار می رود. هدف نویسنده این است که دستاوردها و سیر تحول این نهضت را از زمان تأسیس مجله ی «آنال» در سال ۱۹۲۹ تا اواخر قرن بیستم میلادی، به شکلی منسجم و جامع، برای خواننده ترسیم و ارزیابی کند. نویسنده در آغاز کتاب، به جریان مسلط و سنتی تاریخ نگاری پیش از ظهور آنال می پردازد. این جریان که اغلب برآمده از مکتب تاریخ نگاری آلمان و غالب در دانشگاه های فرانسه بود، بر تاریخ سیاسی، رویدادها زندگی نامه ها و جنگ ها تمرکز داشت. مورخان عمدتا روایت گر بودند و سهم ناچیزی برای تحلیل ساختاری، اقتصادی یا اجتماعی قائل می شدند. در مقابل، مکتب آنال، که تحت تأثیر علوم اجتماعی نوظهور چون جامعه شناسی (به ویژه دورکیم)، جغرافیا و اقتصاد قرار داشت، برای ایجاد یک «تاریخ نوین و «تاریخ کل» مبارزه کرد. هدف اصلی آنالیست ها، جایگزینی روایت رخدادمحور با تاریخ تحلیلی و مسئله محور بود که تمامی جنبه های زندگی انسان، از جمله اقتصاد، فرهنگ، ذهنیت ها و ساختارهای اجتماعی را در بر می گرفت. کتاب در سه نسل این جنبش را شرح می دهد. نسل اول شامل بنیان گذاران این مکتب می شود؛لوسین فـبـر و مارک بلوخ، بنیان گذاران مجله، با نقد صریح تاریخ سنتی، بر بین رشته ای بودن و نیاز به همکاری با جامعه شناسان، جغرافیدانان و روانشناسان تأکید کردند. آن ها تاریخ را نه صرفا وقایع نگاری، بلکه مطالعه ای درباره انسان در بستر زمان و مکان می دانستند. پس از جنگ جهانی دوم، مکتب آنال وارد نسل دوم می شود و به جنبش حاکم و غالب تاریخ نگاری فرانسه تبدیل می شود. این دوره تحت سلطه شخصیت عظیم فرنان برودل قرار داشت. برودل، با مفاهیمی چون «مدت زمان طولانی» و تمایز میان ساختارها، هم ساخت ها و رویدادها، تئوری های تاریخ نگاری آنال را تثبیت کرد. شاهکار او، «مدیترانه»، الگوی تاریخ جامع نگر را ارائه داد که در آن جغرافیا، اقتصاد و جامعه در سه سطح زمانی (کوتاه، میان و بلند) تحلیل می شدند. در نهایت کتاب به سراغ نسل سوم می رود. در این دوره، هرچند نفوذ مکتب آنال در فرانسه و جهان به اوج خود رسید، اما دیگر یک «مکتب» واحد با روش های یگانه نبود. تمرکز از اقتصاد و ساختار اجتماعی به سوی «تاریخ ذهنیت ها» و سپس «چرخش فرهنگی» در تاریخ نگاری تغییر یافت. در پایان کتاب، نویسنده میراث این مکتب تاریخ نگاری را تشریح می کند.